αδίδακτο 22

ΚΕΙΜΕΝΟ

Κῦρος δὲ συγκαλέσας τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς τῶν ῾Ελλήνων συνεβουλεύετό τε πῶς ἂν τὴν μάχην ποιοῖτο καὶ αὐτὸς παρῄνει θαρρύνων τοιάδε. ῏Ω ἄνδρες ῞Ελληνες, οὐκ ἀνθρώπων ἀπορῶν βαρβάρων συμμάχους ὑμᾶς ἄγω, ἀλλὰ νομίζων ἀμείνονας καὶ κρείττους πολλῶν βαρβάρων ὑμᾶς εἶναι, διὰ τοῦτο προσέλαβον. ὅπως οὖν ἔσεσθε ἄνδρες ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας ἧς κέκτησθε καὶ ἧς ὑμᾶς ἐγὼ εὐδαιμονίζω. εὖ γὰρ ἴστε ὅτι τὴν ἐλευθερίαν ἑλοίμην ἂν ἀντὶ ὧν ἔχω πάντων καὶ ἄλλων πολλαπλασίων. ὅπως δὲ καὶ εἰδῆτε εἰς οἷον ἔρχεσθε ἀγῶνα, ὑμᾶς εἰδὼς διδάξω. 

σχόλια

συμβουλεύομαι = (μέσο) συζητώ με κάποιον // παραινῶ = προτρέπω, συμβουλεύω· [+ σύστοιχο αντικ.] δίνω συμβουλές// θαρρύνω = ενθαρρύνω // ἀπορῶ [+ γεν.] = στερούμαι, μου λείπει κάτι // ἄγω [+ 2 αιτιατ.: αντικ-κατηγορ.] = διατηρώ, κρίνω, θεωρώ // ὅπως οὖν ἔσεσθε ἄνδρες ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας: η πρόταση αυτή εξαρτάται από εννοούμενο σκοπεῖτε ( = κοιτάξτε, εξετάστε) // εὐδαιμονίζω [+ αιτιατ. + γεν. αιτίας] = μακαρίζω, καλοτυχίζω κάποιον για κάτι // ἴστε: β΄ πληθ. οριστ. ή προστακτ. του οἶδα = [+ ειδ. πρότ.] ξέρω, γνωρίζω ότι // αἱροῦμαι [+αιτιατ. + εμπρόθ. ως β΄ όρο σύγκρισης] = εκλέγω, προτιμώ κάτι αντί… 

•   το ἄν που συνοδεύει οριστική ιστορικού χρόνου, ευκτική κάθε χρόνου πλην μέλλοντα, απρμφ. ή μτχ. λέγεται δυνητικό και μεταφράζεται: θα + παρατατ., μπορεί να, θα ήταν δυνατό να

•  τα ρήματα που δηλώνουν στέρηση συντάσσονται με γενική

•   η γενική από τα ἄξιος, ἀνάξιος, ἀντάξιος είναι της αξίας (δηλώνει την αξία του προσδιοριζόμενου)

•   ο συγκριτικός ἀμείνων χρησιμοποιείται συνήθως για να δηλώσει ότι κάποιος είναι πιο γενναίος από κάποιον άλλον, ενώ το κρείττων για να δείξει σωματική υπεροχή ή ανωτερότητα.

•   Προσοχή!!! δε μεταφράζουμε πάντα το κείμενο με βάση τη σειρά των λέξεών του. Πριν μεταφράσουμε βάζουμε τις λέξεις σε σειρά με βάση τη δομή του νεοελληνικού λόγου: οὐκ ἀνθρώπων ἀπορῶν βαρβάρων συμμάχους ὑμᾶς ἄγω = ἄγω ὑμᾶς συμμάχους οὐκ ἀπορῶν βαρβάρων ἀνθρώπων

•   Οι αναφορικές αντωνυμίες και τα αναφορικά επιρρήματα εκτός από δευτ. αναφορικές εισάγουν και πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις: εἰς οἷον ἔρχεσθε ἀγῶνα (πλάγια από το εἰδῆτε).

•   βασικές συντάξεις του ρήματος οἶδα: α. + κατηγορηματική μτχ. , β. + ειδική πρόταση, γ. + τελ.-ειδικό απρμφ. δ. + πλάγια ερώτηση

ασκήσεις

1.    Να αναγνωριστούν γραμματικώς οι ρηματικοί τύποι του κειμένου που ανήκουν σε συνηρημένα ρήματα,

2.   Να επισημανθούν στο κείμενο οι ρηματικοί τύποι που ανήκουν στο ρήμα οἶδα.

3.   Να γραφεί ο αντίστοιχος τύπος των επιθέτων του κειμένου που απαντούν σε συγκριτικό.

4.   Να προσδιοριστεί το είδος και η συντακτική θέση των δευτ. προτάσεων του κειμένου.

αδίδακτο 21

ΚΕΙΜΕΝΟ

ὁ μὲν ταῦτ' εἶπεν. οἱ δὲ τριάκοντα πάντες μὲν ἐπῃσχύνθησαν αὐτὸν καὶ ἐσιώπησαν· ὁ δὲ ᾿Αγησίλαος χρόνῳ ποτὲ εἶπεν· ᾿Αλλ' οἶμαι μέν σε, ὦ Φαρνάβαζε, εἰδέναι ὅτι καὶ ἐν ταῖς  ῾Ελληνικαῖς πόλεσι ξένοι ἀλλήλοις γίγνονται ἄνθρωποι. οὗτοι δέ, ὅταν αἱ πόλεις πολέμιαι γένωνται, σὺν ταῖς πατρίσι καὶ τοῖς ἐξενωμένοις πολεμοῦσι καί, ἂν οὕτω τύχωσιν, ἔστιν ὅτε καὶ ἀπέκτειναν ἀλλήλους. καὶ ἡμεῖς οὖν νῦν βασιλεῖ τῷ ὑμετέρῳ πολεμοῦντες πάντα ἠναγκάσμεθα τὰ ἐκείνου πολέμια νομίζειν· σοί γε μέντοι φίλοι γενέσθαι περὶ παντὸς ἂν ποιησαίμεθα.

σχόλια

 ἐπαισχύνομαι [+ αιτιατ.]= ντρέπομαι // οἶμαι κ΄ οἴομαι = [+ ειδ. απρμφ.] νομίζω ότι // εἰδέναι: απρμφ. ενεστ. του ρ. οἶδα = γνωρίζω // ξενόομαι –οῦμαι = [+ δοτ.] συνάπτω σχέσεις φιλίας με κάποιον, γίνομαι φίλος του/[απόλ.]είμαι φίλος κάποιου /τοῖς ἐξενωμένοις πολεμοῦσι = πολεμούν και εναντίον των ίδιων των φίλων τους // ἔστιν ὅτε = μερικές φορές // περὶ παντὸς ποιοῦμαι + απρμφ. = θεωρώ πάνω απ’ όλα (το) να…

•    Δοξαστικά λέγονται τα ρήματα που έχουν τη σημασία:΄΄νομίζω, πιστεύω, θεωρώ,…΄΄. Τα ρήματα αυτά (δοκῶ, νομίζω, ἡγοῦμαι, οἴομαι-οἶμαι, ὑπολαμβάνω,…) συντάσσονται κατά κανόνα με ειδικό απρμφ.

•   Η δοτική που εξαρτάται από επίθετα που δηλώνουν φιλία ή έχθρα είναι αντικειμενική.

•   Ρήματα που δηλώνουν φιλική (εὐνοῶ, βοηθῶ, ὑπηρετῶ, ἀρέσκω,…) ή εχθρική διάθεση (ὀργίζομαι, ἐπιβουλεύω, μάχομαι, πολεμῶ,…) παίρνουν αντικείμενο σε πτώση δοτική.

•  Γνωμικός λέγεται ο αόριστος που δηλώνει πράξη που ισχύει πάντα ή συνήθως γίνεται. Ισοδυναμεί και μεταφράζεται με ενεστώτα ή με το συνήθως και ενεστώτα.

ασκήσεις

1.    Να αναγνωριστούν γραμματικώς όλοι οι ρηματικοί τύποι (ονοματικοί-εγκλιτικοί) που απαντούν σε αόριστο.

2.   Να χαρακτηριστεί το είδος των αντωνυμιών του κειμένου.

3.   Να βρεθούν τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης που απαντούν σε πτώση δοτική (ενικού-πληθυντικού) και να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις τους και στους δύο αριθμούς.

4.   Ποιες από τις λέξεις του κειμένου έχουν θέση κατηγορουμένου; Να μελετηθεί από το φυλλάδιο η Ενότητα για το κατηγορούμενο.

5.   Να χαρακτηριστεί το είδος των δευτερευουσών προτάσεων του κειμένου και να προσδιοριστεί η συντακτική θέση της πρότασης που εισάγεται με το ὅτι.

6.   Να γραφεί ό,τι ζητείται για κάθε γραμματικό τύπο του κειμένου:

·    πάντες: γενική ενικού θηλυκού και δοτική πληθυντ. ουδετέρου

·    ἐπῃσχύνθησαν: ο αντίστοιχος τύπος στην υποτακτική

·    εἶπεν: το β΄ ενικό στην προστακτική του ίδιου χρόνου

·    γίγνονται: εγκλιτική αντικατάσταση

·    οἶμαι: το β΄ ενικό στην οριστική του ίδιου χρόνου

·    πολεμοῦσι: εγκλιτική αντικατάσταση

·    νομίζειν: ο αντίστοιχος τύπος στον μέλλοντα

·    ποιησαίμεθα: η προστακτική στον ίδιο χρόνο.

αδίδακτο 20 (για τη β΄ λυκείου)

ΚΕΙΜΕΝΟ

καὶ ἔδοξε τῷ δικαστηρίῳ δῆσαι τὸν ᾿Ερασινίδην. μετὰ δὲ ταῦτα ἐν τῇ βουλῇ διηγοῦντο οἱ στρατηγοὶ περί τε τῆς ναυμαχίας καὶ τοῦ μεγέθους τοῦ χειμῶνος. Τιμοκράτους δ' εἰπόντος ὅτι καὶ τοὺς ἄλλους χρὴ δεθέντας εἰς τὸν δῆμον παραδοθῆναι, ἡ βουλὴ ἔδησε. μετὰ δὲ ταῦτα ἐκκλησία ἐγένετο, ἐν ᾗ τῶν στρατηγῶν κατηγόρουν ἄλλοι τε καὶ Θηραμένης μάλιστα, δικαίους εἶναι λόγον ὑποσχεῖν διότι οὐκ ἀνείλοντο τοὺς ναυαγούς. (Ξ.ε.1.7)

σχόλια

§   Το ρήμα δοκῶ στο γ΄ ενικό πρόσωπο μπορεί να είναι είτε προσωπικό είτε απρόσωπο. Εκτός από τη σύνταξη διαφορά τις περισσότερες φορές υπάρχει και στη σημασία. Τα ακόλουθα παραδείγματα το επιβεβαιώνουν:

·         ἔδοξεν αὐτοῖς Ἐλευσῖνα κατοικεῖν

·         Ταῦτα εἰπὼν ἔδοξε τῷ Κλεάρχῳ ἀληθῆ λέγειν

·         ἔδοξε τοῖς τ' ἐφόροις καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ ἀναγκαῖον εἶναι στρατεύεσθαι μετὰ τῶν ᾿Αχαιῶν ἐπὶ τοὺς ᾿Ακαρνᾶνας.

§   δέω-δῶ = [+ αιτιατ.] δένω, φυλακίζω κάποιον

§   κατηγορῶ + γεν. = μιλώ εναντίον κάποιου, ιδίως μπροστά σε δικαστές, κατακρίνω κάποιον

§   λόγον ὑπέχω = δίνω λογαριασμό, λογοδοτώ

§   ἀναιροῦμαι = (για νεκρούς-ναυαγούς) σηκώνω-περισυλλέγω νεκρούς-ναυαγούς

ασκήσεις

1.  Να βρεθούν οι ρηματικοί τύποι (εγκλιτικοί και ονοματικοί) που απαντούν σε χρόνο αόριστο και να χαρακτηριστούν (π.χ.: παθητ. αόρ. α΄, ενεργητ. αόρ. β΄κτλ.)

2.  Να συμπληρωθεί ο πίνακας που ακολουθεί:

	τῷ δικαστηρίῳ	τοῦ μεγέθους	τοῦ χειμῶνος	ἐκκλησία	τοὺς ναυαγούς
γεν.
δοτ.
αιτ.
ον.
γεν.
δοτ.
αιτ.

3.  Να διαβαστεί η συντακτική ενότητα για το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ.

καλή δύναμη