ΜΑΘΗΜΑ 36 (XXXVI)

ΚΕΙΜΕΝΟ

Manius Curius Dentatus maxima frugalitate utebatur, quo facilius divitias contemnere posset. Die quodam Samnitium legati ad eum venerunt. Ille se in scamno assidentem apud focum et ex ligneo catillo cenantem eis spectandum praebuit. Samnitium divitias contempsit et Samnites paupertatem eius mirati sunt. Nam cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo uteretur, vultum risu solvit et protinus dixit: «Supervacaneae, ne dicam ineptae, legationis ministri, narrate Samnitibus Manium Curium malle locupletibus imperare quam ipsum fieri locupletem; et mementote me nec acie vinci nec pecunia corrumpi posse».

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ

   utebatur: το ρήμα είναι αποθετικό και συντάσσεται με αφαιρετική (frugalitate)

   quo: επειδή ακολουθεί το συγκριτικό facilius λειτουργεί ως τελικός σύνδεσμος· εισάγει τη δευτ. τελική πρότ. quo… posset

   facilius: α. σχηματίζει υπερθετικό με κατάληξη -limus: facil-limus

       β. αν και τριτόκλιτο έχει στο θετικό επίρρημα  facile (αντί faciliter).

   posset: προσοχή κατά την κλίση του στους χρόνους που παράγονται από το ενεστωτικό θέμα· έχει δύο θέματα pot-  pos-

   se: πολλαπλή η συντακτική του θέση: α. αντικ. του ρ. praebuit, β. υποκ. του γερουνδιακού spectandum  (δηλώνει τον σκοπό),  γ. υποκ. των κατηγορηματικών μτχ. assidentem-cenantem ( από το spectandum)

   προσοχή στο γένος των ουσιαστικών: scamno (ουδ.), focum (αρσ.), catillo (αρσ. και ετερογενές)

   mirati sunt: το ρήμα αποθετικό

   auri: γεν. διαιρετική στο pondus

   vultum: δ΄κλίση

   ne:εδώ, εισάγει δ. τελική πρότ. αποφατική ( = για να μη)

   ministri: κλητική

   narro + δοτ. + ειδ. απρμφ.

   malo:  magis +  volo· στην οριστική ενεστώτα κλίνεται: malo, mavis, mavult, malumus, mavultis, malunt

   quam fieri: β΄ όρος σύγκρισης quam + ομοιότροπα (α΄ όρος: imperare)

   mementote: προστακτική μέλλοντα που αναπληρώνει την προστακτική ενεστώτα

   acie: ουσ. ε΄ κλίσης με ελλιπή πληθυντ. ( acies,-,-, acies,acies,-)

   vinci-corrumpi: υποκ. στο απρόσωπο posse (είναι δυνατή και η προσωπική σύνταξη)

ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 36

1.   ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΤΧ ΣΕ ΠΡΟΤ.

• (magnum pondus…) missum  =  … quod missum erat

2.  ΣΥΜΠΤΥΞΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΣΕ ΜΕΤΟΧΗ

• cum  magnum pondus… attulissent =  magno pondere … allato

3.  ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΕΛΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΜΕ ΣΟΥΠΙΝΟ

• ut eo uteretur =  eo usum

4.  ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ - ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΧΡΟΝΩΝ

• quo facilius… posset:  δευτ. τελική σε θέση επιρρηματικού προσδιορισμού του σκοπού στην πρότ. Manius…utebatur· εισάγεται με το quo επειδή ακολουθεί συγκριτικό (facilius).  Εκφέρεται με υποτακτική επειδή ο σκοπός θεωρείται πάντοτε μια υποκ/κή κατάσταση· χρόνου παρατατικού (παρελθόν) επειδή η εξάρτηση είναι από ρήμα ιστορικού χρόνου (utebatur). Προσοχή!!! Στις τελικές έχουμε ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων: ο σκοπός είναι ιδωμένος τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής του.
• cum  magnum pondus… attulissent: δευτ. χρονική πρότ. σε θέση επιρρηματικού προσδιορισμού του χρόνου στα   solvit-dixit. Εισάγεται με τον ιστορικό ή διηγηματικό cum, ο οποίος υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια και δημιουργεί μια σχέση αιτίου – αιτιατού ανάμεσά τους. Εκφέρεται με υποτακτική επειδή είναι φανερός ο ρόλος του υποκειμενικού στοιχείου· υπερσυντελίκου (attulissent) γιατί η εξάρτηση είναι από ιστορικό χρόνο (solvit-dixit )· δηλώνει το  προτερόχρονο.

(εισάγεται με τον ιστορικό ή διηγηματικό σύνδεσμο cum που χρησιμοποιείται για τις διηγήσεις του παρελθόντος. Εκφέρεται με υποτακτική επειδή ο ιστορικός cum εκφέρεται πάντα με υποτακτική, αφού υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια και δημιουργεί μια σχέση αιτίου και αιτιατού νανάμεσά τους. Γίνεται φανερός ο ρόλος του υποκειμενικού στοιχείου που υπαρχει στην υποτακτική…)

• ut eo uteretur: δευτ. τελική σε θέση επιρρηματικού προσδιορισμού του σκοπού στην χρονική πρότ.  cum  magnum pondus… attulissent· εισάγεται με το ut επειδή είναι καταφατική.  Εκφέρεται με υποτακτική επειδή ο σκοπός θεωρείται πάντοτε μια υποκ/κή κατάσταση· χρόνου παρατατικού (παρελθόν) επειδή η εξάρτηση είναι από ρήμα ιστορικού χρόνου (attulissent). Προσοχή!!! Στις τελικές έχουμε ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων: ο σκοπός είναι ιδωμένος τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής του.
• ne dicam: δευτ. τελική (παρενθετική) σε θέση επιρρηματικού προσδιορισμού του σκοπού στην κύρια πρότ. της περιόδου· εισάγεται με το ne επειδή είναι aποφατική.  Εκφέρεται με υποτακτική επειδή ο σκοπός θεωρείται πάντοτε μια υποκ/κή κατάσταση· χρόνου ενεστώτα (παρόν-μέλλον) επειδή η εξάρτηση είναι από ρήμα αρκτικού χρόνου (narrate). Προσοχή!!! Στις τελικές έχουμε ιδιομορφία ως προς την ακολουθία των χρόνων: ο σκοπός είναι ιδωμένος τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας-δευτερεύουσας) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής του.

5.   ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΘΕΣΗ ΟΝΟΜΑΤΙΚΩΝ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ

Ον. ρημ. τύπος	Συντ. θέση	Υποκείμ.
¨        contemnere ¨        assidentem ¨        cenantem ¨        spectandum ¨        missum ¨        malle ¨        imperare ¨        fieri ¨        vinci ¨        corrumpi ¨        posse	τελ. απρμφ., αντικ.  στο posset κατηγορηματ. μτχ. από το spectandum κατηγορηματ. μτχ. από το spectandum κατηγορηματ. προσδ. σκοπού επιθετ. μτχ., παράθεση στο pondus ειδικό, αντικ. στο narrate τελ. απρμφ., αντικ. στο malle τελ. απρμφ., αντικ. στο malle τελ. απρμφ., υποκ. στο posse τελ. απρμφ., υποκ. στο  posse ειδ. απρμφ., αντικ. στο mementote	Manius…Dentatus (ταυτ.) se se se pondus Manium Curium (ετεροπρ) Manium Curium ipsum me me vinci-corrumpi

Ο πολιτικός Σόλων (μέρος Α΄)

Η απληστία των πολιτών και κυρίως των ηγετών αιτία των αναπόφευκτων και δυσβάσταχτων δεινών της πόλης

Κείμενο

[…]αὐτοὶ δὲ φθείρειν μεγάλην πόλιν ἀφραδίηισιν

     ἀστοὶ βούλονται χρήμασι πειθόμενοι,

δήμου θ' ἡγεμόνων ἄδικος νόος, οἷσιν ἑτοῖμον

     ὕβριος ἐκ μεγάλης ἄλγεα πολλὰ παθεῖν·

οὐ γὰρ ἐπίστανται κατέχειν κόρον οὐδὲ παρούσας

     εὐφροσύνας κοσμεῖν δαιτὸς ἐν ἡσυχίηι

.........

     πλουτέουσιν δ' ἀδίκοις ἔργμασι πειθόμενοι

.........

     οὔθ' ἱερῶν κτεάνων οὔτε τι δημοσίων

φειδόμενοι κλέπτουσιν ἀφαρπαγῆι ἄλλοθεν ἄλλος,

     οὐδὲ φυλάσσονται σεμνὰ Δίκης θέμεθλα,

ἣ σιγῶσα σύνοιδε τὰ γιγνόμενα πρό τ' ἐόντα,

     τῶι δὲ χρόνωι πάντως ἦλθ' ἀποτεισομένη, 

τοῦτ' ἤδη πάσηι πόλει ἔρχεται ἕλκος ἄφυκτον,

     ἐς δὲ κακὴν ταχέως ἤλυθε δουλοσύνην, […]

(απόσπασμα από την ελεγεία του Σόλωνα ΄΄ἡμετέρη δὲ πόλις… οὔποτ’ ὀλεῖται΄΄, 3D, 4W)

Μετάφραση (Μιχ. Σαρρή)

[…] οι ίδιοι όμως οι πολίτες θέλουν να καταστρέψουν τη μεγάλη πόλη με τις ασύνετες πράξεις τους παρασυρόμενοι από χρήματα,

και ο άδικος στοχασμός των ηγετών του λαού, οι οποίοι πρόκειται να πάθουν πολλά δεινά από τη μεγάλη αλαζονεία τους·

γιατί δεν ξέρουν να δαμάζουν την απληστία ούτε να κρατούν σε μέτρο τις τωρινές χαρές του συμποσίου με ησυχία

………..

και πλουτίζουν παρασυρόμενοι από άδικα έργα

………….

Και χωρίς να σέβονται καθόλου ούτε τα ιερά κτήματα ούτε τα δημόσια κλέβουν για ν’ αρπάξουν άλλος από δω κι άλλος από κει,

κι ούτε διαφυλάσσουν τα σεμνά θεμέλια της Δικαιοσύνης,

η οποία, αν και σιωπά, γνωρίζει όσα γίνονται και όσα έγιναν,

όμως με τον καιρό, οπωσδήποτε, έρχεται για να τιμωρήσει,

αυτό (η διαφθορά των πολιτών και, κυρίως, η αδικία των ηγεμόνων) τώρα έρχεται σε όλη την πόλη αναπόφευκτο κακό

και γρήγορα φτάνει σε άθλια δουλοσύνη […]

Α. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΄΄τὰ πτερόεντα δῶρα΄΄

Ξένος τοῦ κόσμου καὶ τῆς σαρκός, κατῆλθε τὴν παραμονὴν ἀπὸ τὰ ὕψη, συστείλας τὰς πτέρυγας ὅπως τὰς κρύπτῃ, θεῖος ἄγγελος. Ἔφερε δῶρα ἀπὸ τὰ ἄνω βασίλεια διὰ νὰ φιλεύσῃ τοὺς κατοίκους τῆς πρωτευούσης. Ἦτον ὁ καλὸς ἄγγελος τῆς πόλεως.
Ἐκράτει εἰς τὴν χεῖρα ἓν ἄστρον καὶ ἐπὶ τοῦ στέρνου του ἔπαλλε ζωὴ καὶ δύναμις, καὶ ἀπὸ τὸ στόμα του ἐξήρχετο πνοὴ θείας γαλήνης. Τὰ τρία ταῦτα δῶρα ἤθελε νὰ μεταδώσῃ εἰς ὅλους ὅσοι προθύμως τὰ δέχονται.
Εἰσῆλθεν ἐν πρώτοις εἰς ἓν ἀρχοντικὸν μέγαρον. Εἶδεν ἐκεῖ τὸ ψεῦδος καὶ τὴν σεμνοτυφίαν, τὴν ἀνίαν καὶ τὸ ἀνωφελὲς τῆς ζωῆς ζωγραφισμένα εἰς τὰ πρόσωπα τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός, καὶ ἤκουσε τὰ δύο τεκνία νὰ ψελλίζωσι λέξεις εἰς ἄγνωστον γλῶσσαν. Ὁ Ἄγγελος ἐπῆρε τὰ τρία οὐράνια δῶρά του, καὶ ἔφυγε τρέχων ἐκεῖθεν.
Ἐπῆγεν εἰς τὴν καλύβην πτωχοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἀνὴρ ἔλειπεν ὅλην τὴν ἑσπέραν εἰς τὴν ταβέρναν. Ἡ γυνὴ ἐπροσπάθει ν᾿ ἀποκοιμίσῃ μὲ ὀλίγον ξηρὸν ἄρτον τὰ πέντε τέκνα, βλασφημοῦσα ἅμα τὴν ὥραν ποὺ εἶχεν ὑπανδρευθῆ. Τὰ μεσάνυχτα ἐπέστρεψεν ὁ σύζυγός της· αὐτὴ τὸν ὕβρισε νευρικὴ μὲ φωνὴν ὀξεῖαν, ἐκεῖνος τὴν ἔδειρε μὲ τὴν ράβδον τὴν ὀζώδη, καὶ μετ᾿ ὀλίγον οἱ δύο ἐπλάγιασαν χωρὶς νὰ κάμουν τὴν προσευχήν των, καὶ ἤρχισαν νὰ ροχαλίζουν μὲ βαρεῖς τόνους. Ἔφυγεν ἐκεῖθεν ὁ Ἄγγελος.
Ἀνέβη εἰς μέγα κτίριον πλουσίως φωτισμένον. Ἦσαν ἐκεῖ πολλὰ δωμάτια μὲ τραπέζας, κ᾿ ἐπάνω των ἔκυπτον ἄνθρωποι μετροῦντες ἀδιακόπως χρήματα, παίζοντες μὲ χαρτία. Ὠχροὶ καὶ δυστυχεῖς, ὅλη ἡ ψυχή των ἦτο συγκεντρωμένη εἰς τὴν ἀσχολίαν ταύτην. Ὁ Ἄγγελος ἐκάλυψε τὸ πρόσωπον μὲ τὰς πτέρυγάς του διὰ νὰ μὴ βλέπῃ κ᾿ ἔφυγε δρομαῖος.
Εἰς τὸν δρόμον συνήντησε πολλοὺς ἀνθρώπους, ἄλλους ἐξερχομένους ἀπὸ τὰ καπηλεῖα, οἰνοβαρεῖς, καὶ ἄλλους κατερχομένους ἀπὸ τὰ χαρτοπαίγνια, μεθύοντας χειροτέραν μέθην. Τινὰς εἶδε ν᾿ ἀσχημονοῦν, καὶ τινὰς ἤκουσε νὰ βλασφημοῦν τὸν Ἁι-Βασίλην ὡς πταίστην. Ὁ Ἄγγελος ἐκάλυψε μὲ τὰς πτέρυγας τὰ ὦτα, διὰ νὰ μὴν ἀκούῃ, καὶ ἀντιπαρῆλθεν.
Ὑπέφωσκεν ἤδη ἡ πρωία τῆς πρωτοχρονιᾶς, καὶ ὁ Ἄγγελος διὰ νὰ παρηγορηθῇ, εἰσῆλθεν εἰς μίαν ἐκκλησίαν. Ἀμέσως πλησίον τῆς θύρας εἶδεν ἀνθρώπους νὰ μετροῦν νομίσματα, μόνον πὼς δὲν εἶχον παιγνιόχαρτα εἰς τὰς χεῖρας· καὶ εἰς τὸ βάθος, ἀντίκρυσεν ἕνα ἄνθρωπον χρυσοστόλιστον καὶ μιτροφοροῦντα ὡς Μῆδον σατράπην τῆς ἐποχῆς τοῦ Δαρείου, ποιοῦντα διαφόρους ἀκκισμοὺς καὶ ἐπιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἄλλοι μερικοὶ ἔψαλλον μὲ πεπλασμένας φωνάς: Τὸν Δεσπότην καὶ ἀρχιερέα!
Ὁ Ἄγγελος δὲν εὗρε παρηγορίαν. Ἐπῆρε τὰ πτερόεντα δῶρά του ― τὸ ἄστρον τὸ προωρισμένον νὰ λάμπῃ εἰς τὰς συνειδήσεις, τὴν αὔραν, τὴν ἱκανὴν διὰ νὰ δροσίζῃ τὰς ψυχάς, καὶ τὴν ζωήν, τὴν πλασμένην διὰ νὰ πάλλῃ εἰς τὰς καρδίας, ἐτάνυσε τὰς πτέρυγας, καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὰς οὐρανίας ἁψῖδας.
(1907)