ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ: ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Οι ασθένειες που νίκησαν την επιστήμη

Σε αδιέξοδο οι επιστήμονες παρά τις μακροχρόνιες έρευνες

Πριν από μισό αιώνα, ένας από τους πιο εξέχοντες -τότε- γιατρούς της Ελλάδας, ο καθηγητής Παθολογίας Γεράσιμος Αλιβιζάτος, δήλωνε ότι η ανθρωπότητα θα καταφέρει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που πηγάζουν από τον υπερπληθυσμό, όπως είναι και οι θανατηφόρες μάστιγες, οι οποίες πλήττουν κατά καιρούς τον πλανήτη.

Σήμερα, κορυφαίοι επιστήμονες παγκοσμίως δε μοιράζονται την αισιοδοξία του, καθώς βλέπουν σε αρκετές περιπτώσεις τις ασθένειες να κερδίζουν πολύτιμο έδαφος, φέρνοντας σε αδιέξοδα τους ερευνητές που παλεύουν να τις αναχαιτίσουν. Όσοι όμως έχουν αφιερώσει την ζωή τους σε αυτή τη μάχη, αρνούνται να παραδεχτούν την ήττα τους και με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Υγείας δηλώνουν ότι ο πόλεμος δεν έχει ακόμα κριθεί. Ωστόσο, μέχρι να γίνει αυτό, παραμένει μεγάλη η γκάμα των ασθενειών που αποδεικνύονται θανατηφόρες στον 21ο αιώνα, όπως ισχύει για διάφορες μορφές καρκίνου ή τη νόσο Αλτσχάιμερ και πληθώρα λοιμώξεων, από τη μηνιγγίτιδα, την ηπατίτιδα C, την εγκεφαλοπάθεια Croeutzfeldt-Jacobs και τη γρίπη των πτηνών μέχρι το AIDS. Το τελευταίο μάλιστα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυσάρεστης τροπής που μπορεί να πάρουν οι έρευνες γύρω από έναν πολύ «πανούργο» ιό. Ύστερα από δύο δεκαετίες επίπονων προσπαθειών εξακολουθούν να έρχονται δυσοίωνα μηνύματα, καθώς αφενός έρευνα του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης αποκαλύπτει πως το ευρέως δοκιμασμένο φάρμακο αμπακαβίρη διπλασιάζει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής στους ασθενείς, αφετέρου ο πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης, καθηγητής David Baltimore, δηλώνει πως υπάρχουν πλέον ελάχιστες ελπίδες να βρεθεί εμβόλιο. Η αιτία είναι πως ο ιός HIV διαφέρει σημαντικά από εκείνους για τους οποίους έχουν σχεδιαστεί εμβόλια τα τελευταία πενήντα χρόνια, αφού έχει μοναδική ικανότητα να καμουφλάρεται και να αλλάζει διαρκώς μορφή, ώστε να μην τον αναγνωρίζουν οι ανοσοποιητικοί μηχανισμοί του σώματος. «Τα εμβόλια βασίζονται στην αναγνώριση ενός σταθερού τμήματος του ιού, προκειμένου να πυροδοτήσουν την ανοσιακή απάντηση του οργανισμού απέναντι στη λοίμωξη. Ως αποτέλεσμα της ιδιομορφίας του HIV κάθε φαρμακευτικό προϊόν που δοκιμάζεται καθίσταται ανενεργό τη στιγμή κατά την οποία εγχύεται στο σώμα του ασθενούς», εξηγεί ο David Baltimore. Ένα άλλο πρόβλημα με το AIDS είναι η φονική φύση του ιού. Κατά κανόνα, οι επιστήμονες διδάσκονται πολλά από τα άτομα που μολύνονται, αλλά καταφέρνουν να αυτοϊαθούν. Στην περίπτωση του HIV δεν υπάρχουν τέτοιοι ασθενείς, καθώς δεν έχουν αναφερθεί ποτέ περιπτώσεις ανθρώπων που τον απέβαλαν από τον οργανισμό τους.

Στον αντίποδα των απαισιόδοξων υπάρχουν και επιστήμονες που πιστεύουν ότι δεν πρέπει να καταθέσουν τα όπλα σε μια δύσκολη στιγμή. «Χρειάστηκαν 47 χρόνια για να παρασκευαστεί το εμβόλιο της πολιομυελίτιδας και 42 χρόνια για το αντίστοιχο της ευλογιάς. Με τον ιό HIV πολεμάμε μόλις μια 20ετία και συνεπώς είναι πολύ νωρίς για να σηκώσουμε ψηλά τα χέρια», θυμίζει η Deborah Jack, διευθύντρια του Εθνικού Αμερικανικού Ιδρύματος για το AIDS.

Το ίδιο πνεύμα διακατέχει και άλλους ερευνητές που εργάζονται για την ανακάλυψη πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών μεθόδων για κακοήθη νοσήματα με κακή πρόγνωση, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα, η οξεία λεμφοβλαστική αναιμία και το λεμφοβλαστικό λέμφωμα, χρόνιες ασθένειες σαν τη σκλήρυνση κατά πλάκας και τις ηπατοπάθειες, αλλά και την πιο πρόσφατη απειλή, το ενδεχόμενο πανδημίας γρίπης των πτηνών. Για την τελευταία έχει ήδη σχεδιαστεί «προπανδημικό» εμβόλιο, το οποίο σε συνδυασμό με τα σύγχρονα αντιικά φάρμακα θα καθυστερήσει την έλευση του πανδημικού κύματος, παρέχοντας έτσι στους επιστήμονες τη δυνατότητα να ολοκληρώσουν το πανδημικό σκεύασμα.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Από τον «λοιμό του Θουκυδίδη» στον κορωνοϊό  (Παντελής Μπουκάλας, Καθημερινή)

Οτιδήποτε αφήνει το μυαλό μουδιασμένο και θολώνει την κρίση, οτιδήποτε αντιστέκεται στη διανοητική εξήγηση, κατάταξη και διαχείριση, μας οδηγεί σχεδόν αυτόματα στον δρόμο του ανορθολογισμού. Σε μια μεγάλη λεωφόρο για την ακρίβεια, που την άνοιξε και τη διαπλάτυνε ο φόβος των ανθρώπων μπροστά στο μυστηριώδες και το δυσκατάβλητο, το οποίο αρκετά συχνά ερμηνεύεται μοιρολατρικά σαν «οιωνός της θεϊκής οργής». Όποιον θεό κι αν θέλει οργισμένο η πίστη των ανθρώπων, μεταβαλλόμενη στις χιλιετίες της ιστορίας τους.

Τίποτε πιο χαρακτηριστικό, πιστεύω, όσον αφορά τη ρηγμάτωση του ορθού λόγου μπροστά στην ακάθεκτη επέλαση του κακού, από τις τελευταίες στιγμές του Περικλή. Ο Αθηναίος πολιτικός, από τους θεμελιωτές του πολιτισμού που προσδιορίζουμε ως δυτικό, εννοώντας τον ως διαφωτισμένο και απελευθερωμένο, υπήρξε μαθητής του Αναξαγόρα του Κλαζομένιου, που για τη σύνεσή του προσαγορεύθηκε «Νους».

Απαλλάχτηκε έτσι από τη δεισιδαιμονία και διδάχτηκε να προσεγγίζει τα φαινόμενα ως ορθολογιστής. Κι όμως. Λίγο πριν πεθάνει και αυτός από τον λοιμό που θέρισε την Αθήνα το 430 π.Χ., όταν –κατά Θουκυδίδη– οι άνθρωποι «ώσπερ τα πρόβατα έθνησκον», δεν είχε πια το κουράγιο ή τη διάθεση να εναντιωθεί στις δεισιδαίμονες «θεραπευτικές» περιποιήσεις των συγγενισσών του. Μεταφράζω όσα γράφει ο Πλούταρχος για τον «Ολύμπιο», που, πράγμα σπάνιο, κράτησε τον βίο του «εν εξουσία καθαρόν και αμίαντον»:

«Ούτε κι ο Περικλής γλίτωσε από τον λοιμό. Μόνο που αυτόν η αρρώστια δεν τον χτύπησε βίαια και με οξύτητα, όπως τους άλλους, παρά έφθειρε σιγά σιγά το σώμα του και, αργά αργά, έτσι όπως παρατεινόταν από τη μια φάση της στην άλλη, υπέσκαψε το φρόνημα της ψυχής του. Στα “Hθικά” του ο Θεόφραστος μελετά το πρόβλημα αν ο χαρακτήρας του ανθρώπου υπακούει στις αλλαγές της τύχης κι αν τα παθήματα του σώματος αφανίζουν την αρετή. Ιστορεί λοιπόν εκεί πως, άρρωστος πια ο Περικλής, έδειξε σ’ έναν φίλο του που πήγε να τον επισκεφθεί το φυλαχτό που του είχαν κρεμάσει στον λαιμό οι γυναίκες. Ήθελε με τούτο να φανερώσει πόσο άσχημη ήταν πια η υγεία του, αφού είχε καταντήσει να ανεχθεί ακόμα και μια πράξη τόσης μωρίας».

Τυπικά, και έπειτα από τόσες επίσημα δημοσιευμένες πληροφορίες, ο νέος κορωνοϊός δε θα ’πρεπε να θεωρείται περισσότερο μυστηριώδης απ’ ό,τι οι υπόλοιποι της οικογένειάς του, από χρόνια ενδημικοί πια.

Μολαταύτα, η καταγωγή του από μιαν Ανατολή που εκ παραδόσεως την υπολογίζουμε σαν μυστηριακή, η ευκολία με την οποία επελαύνει σε ισχυρές χώρες που βιάστηκαν να αυτοανακηρυχθούν θωρακισμένες, αλλά και η επιμονή του να ξεφεύγει από τα ερμηνευτικά σενάρια που κατασκευάζουμε και ανακατασκευάζουμε, διατηρεί γύρω του ένα στέμμα μακάβριου εξωτισμού. Και επιτρέπει τη διακίνηση ανόητων συνωμοσιολογικών θεωριών, καθώς και τη διαφήμιση ή και εμπορία ψευτοθεραπευτικών μεθόδων, παραθρησκευτικών ή παραεπιστημονικών. […]

Για ορισμένους στην ορθολογική Δύση, και μάλιστα την αμερικανική, η εμφάνιση του ιού στην Κίνα ήταν αναμφισβήτητη απόδειξη ότι έχουμε να κάνουμε με ένα επιπλέον κατασκεύασμα της «παμπάλαιης κινεζικής πονηρίας», με στόχο την οικουμενική κυριαρχία, την απόσπαση της πλανηταρχίας από τις ΗΠΑ. Παρωδία στην παρωδία, στη δυτική ανθρωπογεωγραφία η καρικατούρα του σατανικού Φου Μαντσού έχει καταλήξει να αναπαριστάνει πιστότερα από οτιδήποτε άλλο τον σκοτεινό και δόλιο «κινεζικό δράκο». […] Το σενάριο αυτό πάντως δεν παραπερπάτησε, γιατί άφηνε ανερμήνευτη τη διάλυση της κινεζικής οικονομίας, καθώς και την εκ των πραγμάτων εξώθηση της τσακισμένης κινεζικής κοινωνίας στην αμφισβήτηση της σοφίας των ηγετών της.

Αφού λοιπόν τον κορωνοϊό δεν τον κατασκεύασαν τα κινεζικά εργαστήρια, τότε, «νομοτελειακά», τον σκάρωσαν άλλοι σκοτεινοί τύποι στα δικά τους θερμοκήπια ανθρωποκτόνου κακίας. Πληθώρα οι σχετικές ταινίες, κραυγαλέα βλακώδεις, αποτελούν τη βιβλιογραφία των ευφαντάστων, στους οποίους έσπευσε να συμπεριληφθεί και ο αντιπρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. «Τους ξέφυγε ο ιός» λοιπόν, όπως υποτίθεται ότι τους είχε ξεφύγει στη δεκαετία του 1980 ο ιός του AIDS, ο οποίος μάλιστα είχε αποδειχθεί ιδανικός (αν όχι «θεόσταλτος») για τη μέχρις εξολοθρεύσεως τιμωρία των πάσης φύσεως «παραβατικών» ή «αντικανονικών» – ομοφυλόφιλων, τοξικοεξαρτημένων, μαύρων κ.ο.κ. Κι αν δεν τους ξέφυγε, τότε «τον απελευθέρωσαν επίτηδες», τάχα για να λυθεί το πρόβλημα του παγκόσμιου υπερπληθυσμού. Ιδού ένα μοντέρνο «Κείων νόμιμον», με τους άνω των εβδομήντα ετών να θυσιάζονται μαζικά και ανελέητα, αντί να εξωθούνται στην αυτοκτονία, όπως στη νήσο Κέα της αρχαιότητας.

Πόσοι πιστεύουν στο σενάριο της εργαστηριακής κατασκευής του ιού και της συναφούς μαλθουσιανής χρήσης του; Είναι περίπου ισάριθμοι όσων στην αρχή της κρίσης δήλωναν σίγουροι πως θα τον μεταφέρουν στη Δύση οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, έτσι κι αλλιώς μολυσμένοι στις  κυρίαρχες αναπαραστάσεις μας. Το ότι δεν ήρθαν έτσι τα πράγματα, δε σημαίνει βέβαια ότι δε θα μπορούσε να έχουν έρθει. Οπερ έδει δείξαι...

Ανάμεσα στα πολλά που μαθαίνουμε από τον Θουκυδίδη, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα εξής πέντε: Πρώτον, και ο λοιμός των Αθηνών ήταν οιονεί παγκόσμιος: «Η αρρώστια άρχισε, όπως λέγεται, πρώτα από την Αιθιοπία, στην Άνω Αίγυπτο, κατέβηκε έπειτα στην Αίγυπτο και στη Λιβύη και στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας του Βασιλέως», της Περσίας δηλαδή (στη μετάφραση του Ν. Μ. Σκουτερόπουλου, που ταυτίζει την Αιθιοπία με το Σουδάν, εκδ. Πόλις, 2011). Δεύτερον, και τότε συνωμοσιολογική ήταν η πρώτη, αυθόρμητη εξήγηση, αφού οι Αθηναίοι έλεγαν πως οι Πελοποννήσιοι είχαν ρίξει δηλητήριο στις δεξαμενές του Πειραιά.

Τρίτον, ανάμεσα στα πρώτα θύματα ήταν οι γιατροί: «Αυτοί προπαντός πέθαιναν επειδή αυτοί προπαντός έρχονταν σε επαφή με τους αρρώστους». Ο Κινέζος γιατρός Λι Γουενλιάγκ, που πρώτος προειδοποίησε για τον ιό, πέθανε με την πίκρα του αγγελιαφόρου που τιμωρείται, επειδή η αγγελία του είναι στενάχωρη. Τέταρτον, οι άνθρωποι έπραξαν όπως το συνηθίζουν οι άνθρωποι, ικετεύοντας τα ουράνια, πλην, πέμπτον, οι θεοί ανταποκρίθηκαν όπως το συνηθίζουν οι θεοί – αδρανώντας: «Επίσης», παρατηρεί ο Θουκυδίδης, που νόσησε και ο ίδιος, «οι ικεσίες σε ιερά ή σε μαντεία και ό,τι άλλο τέτοιο δοκίμασαν δεν ωφέλησαν σε τίποτα· στο τέλος τα άφησαν νικημένοι από το κακό». «Πάντα ανωφελή ην». Αυτά τα γράφει ένας φυγάς του θανάτου, που την κρίση του δεν τη θόλωνε κανένα λοιμικό.

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Το 1498 μ.Χ. λόγω της επιδημίας της πανούκλας, που έπεσε στη Ρόδο, σημειώθηκε τεράστια καταστροφή, με χιλιάδες θανάτους. Αιτία αρουραίοι, φορείς της αρρώστιας, που ξεμπάρκαραν από ένα ξένο καράβι στο λιμάνι της Ρόδου. Το γεγονός αυτό κατέγραψε ο Ροδίτης λόγιος της εποχής Εμμανουήλ Γεωργιλλάς του Λιμενίτη στο ποίημα “Το Θανατικό της Ρόδου”. Παρατίθενται μερικοί αντιπροσωπευτικοί στίχοι του έργου αυτού:
“…θνήσις και μόρος εκ Θεού και παίδευσις η εκ τούτου
θανατικόν επέσωσεν εις το νησίν της Ρόδου…
τι ήτον ετούτο το κακό το μέγα και μυστήριον
και το πικρόν θανατικόν, το φοβερόν κριτήριον;
οπου ‘λθε κ’ ηυρε την πτωχήν την Ρόδον την μισκήνα,
και ‘εφα τους ανθρώπους της με λοιμασμένην πείνα,
και θέρισε τον ‘πίσκοπον και ‘κόψε τους παπάδες,
διακόνου και ‘κλησσιαστικούς και τους ξαγορευτάδες
και πίκρανε τους γέροντες και ‘θλιψεν ταις μαννάδες,
ταις κόρες ταις ανέγλυταις και ταις οικοκυράδες…
…εχορταριάσαν τα στενά κι οι ρύμες ασχημήσαν…”

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α

Να παρουσιάσεις στους συμμαθητές σου το περιεχόμενο του κειμένου 1 με 100 περίπου λέξεις.

ΘΕΜΑ Β

1.  Ο συγγραφέας του κειμένου 2 τάσσεται κατά του ανορθολογικού τρόπου αντιμετώπισης σοβαρότατων καταστάσεων. Ποια μέσα χρησιμοποιεί για τη στήριξη της άποψής του αυτής και πώς σχολιάζεις την πειστική τους δύναμη;

2.     «Χρειάστηκαν 47 χρόνια για να παρασκευαστεί το εμβόλιο της πολιομυελίτιδας και 42 χρόνια για το αντίστοιχο της ευλογιάς. Με τον ιό HIV πολεμάμε μόλις μια 20ετία και συνεπώς είναι πολύ νωρίς για να σηκώσουμε ψηλά τα χέρια»:

α. Γιατί ο συγγραφέας του κειμένου 1 (προτελευταία παράγραφος) χρησιμοποιεί εδώ τα  εισαγωγικά;  

β. Να μεταφερθεί το χωρίο στον πλάγιο λόγο με εξάρτηση από τη φράση: «η Deborah Jack, διευθύντρια του Εθνικού Αμερικανικού Ιδρύματος για το AIDS, θυμίζει».

3.  Να αναδιατυπώσεις το περιεχόμενο της 1^ης παραγράφου του κειμένου 2 αποφεύγοντας τη μεταφορική χρήση της γλώσσας, και να επισημάνεις την αλλαγή που παρατηρείται στο ύφος.

4.   Να αντικατασταθούν οι λέξεις της 1^ης παραγράφου του κειμένου 1 με έντονη γραφή από συνώνυμες χωρίς να αλλοιώνεται το αρχικό του νόημα.

ΘΕΜΑ Γ

Σε ποια πτυχή της επιδημίας εστιάζουν οι συγκεκριμένοι στίχοι και με τη βοήθεια ποιων κειμενικών δεικτών αναδεικνύεται η πτυχή αυτή; Ποια συναισθήματα ενδεχομένως γεννιούνται στην ψυχή του αναγνώστη;

ΘΕΜΑ Δ

Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο πλανήτης μας συνταράσσεται από μία επιδημία, που τον βρήκε ανέτοιμο και που οι συνέπειές της τείνουν να προσλάβουν ολέθριες και ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Σε ένα άρθρο σου (350 περίπου λέξεις), που θα δημοσιευτεί στον ημερήσιο τύπο, αναφέρεσαι στη στάση που πρέπει να τηρεί η επιστημονική κοινότητα, η επίσημη πολιτεία, αλλά και ο απλός άνθρωπος για την όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική και σύντομη αντιμετώπισή της.  

2Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

1. Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, ῾Ερμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν' εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. ἐρωτᾷ οὖν ῾Ερμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· “Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας  νείμω; νενέμηνται δὲ ὧδε· εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί· καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω;” “᾿Επὶ πάντας,” ἔφη ὁ Ζεύς, “καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρ' ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως.” (Πλάτωνος Πρωταγόρας)

2. Φύσει μὲν οὖν ἡ ὁρμὴ ἐν πᾶσιν ἐπὶ τὴν τοιαύτην κοινωνίαν· ὁ δὲ πρῶτος συστήσας μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος. ὥσπερ γὰρ καὶ τελεωθεὶς βέλτιστον τῶν ζῴων ἄνθρωπός ἐστιν, οὕτω καὶ χωρισθεὶς νόμου καὶ δίκης χείριστον πάντων. χαλεπωτάτη γὰρ ἀδικία ἔχουσα ὅπλα· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ ἀρετῇ, οἷς ἐπὶ τἀναντία ἔστι χρῆσθαι μάλιστα. διὸ ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον ἄνευ ἀρετῆς, καὶ πρὸς ἀφροδίσια καὶ ἐδωδὴν χείριστον. ἡ δὲ δικαιοσύνη πολιτικόν· ἡ γὰρ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις ἐστίν, ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου κρίσις. (Ἀριστοτέλους Πολιτικά)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1α.  Να διαγράψεις όποια από τις προτάσεις που ακολουθούν δεν αληθεύει με βάση τα κείμενα 1 και 2:

α. Ο Δίας ζητάει από τον Ερμή να μοιράσει την αιδώ και τη δίκη όπως έχουν μοιραστεί και οι τέχνες

β.  Η απόφαση του Δία να δώσει στους ανθρώπους την αιδώ και τη δίκη οφείλεται στη φιλανθρωπία του.

γ.  Ο Δίας με νόμο ορίζει ως ποινή τον θάνατο για όποιον δεν μετέχει στην πολιτική αρετή

δ.  Ο άνθρωπος, όταν φτάσει στην τελειότητά του, είναι το ανώτερο από τα όντα

ε.  Η δικαιοσύνη είναι κοινωνική αξία και αποτελεί κανόνα του πολιτικού βίου.

1β.  Να αιτιολογηθούν οι διαγραφές, γράφοντας το χωρίο του αρχαίου κειμένου. 

2.  Να συγκρίνεις την άποψη του Αριστοτέλη για τον άνθρωπο ως ζῷον πολιτικόν με την αντίστοιχη του Πρωταγόρα.

3α. «αἰδώς-δίκη»: να προσδιορίσεις εννοιολογικά τις λέξεις

  β.  Να αιτιολογήσεις με στοιχεία του κειμένου 2 την άποψη ότι  για τη συγκρότηση της πόλης είναι απαραίτητη η σύμπραξη του ανθρώπου.

4.  Να γίνει αντιστοίχιση ανάμεσα στα στοιχεία των στηλών Α και Β.

Α

Β

α.  διάλεξη β.  διαλεκτική γ.  μαιευτική δ.  ειρωνεία ε.  μύθος στ. σχολιασμός ποιητικών κειμένων ζ.  επαγωγική

1. ορίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια κάθε όρος 2. το γραπτό είναι βουβό 3. εξαγωγή καθολικών συμπερασμάτων 4. σταδιακή αναίρεση των θέσεων του συνομιλητή και σταδιακή προσπάθεια για μια νέα προσέγγιση της αλήθειας 5. εξαγωγή σωκρατικής άποψης από τον αντίπαλο 6. κατασκευή κάποιου διανοητή 7. επιμονή Σωκράτη σε ερωτήσεις 8. είναι μέθοδος πειθούς 9. αναφορά στα λεγόμενα κάποιου ποιητή 10. έχει ποιητικό και συμβολικό χαρακτήρα

 5. Με ποιες λέξεις του 1^ου κειμένου είναι ετυμολογικά συγγενείς οι: αναίδεια, αγέλη, ανίατος, προίκα, παρένθεση, άξονας, όλεθρος, όργανο, άσχετος, άφιξη;

6.  Τονίζει ο Μοσχίων τόσο όσο και ο Πρωταγόρας τον ρόλο και τη σημασία της πολιτικής τέχνης (τις αρχές οργανωμένης συμβίωσης);

Πρώτα όμως θα πάω πίσω και θα ξετυλίξω με τον λόγο

πώς άρχισε και πώς εδραιώθηκε ο θνητός βίος.

Ήτανε κάποτε μια εποχή που οι θνητοί

είχαν συνήθειες όμοιες με τα ζώα,

που κατοικούσαν σε σπηλιές πάνω στα όρη (5)

και σε ανήλιαγα φαράγγια· γιατί δεν υπήρχε ακόμη

ούτε το στεγασμένο σπίτι ούτε η απλόχωρη πόλη

οχυρωμένη με πέτρινους πύργους.

Το γαμψό άροτρο δεν έσχιζε το σκούρο χώμα,

που τρέφει το καρπερό σιτάρι, (10)

και το φιλόπονο σίδερο δεν φρόντιζε

τις χλοερές σειρές της βακχικής αμπέλου.

η γης ήτανε στείρα, σκληρή, αφιλόξενη.

Η σαρκοβόρος βρώση τους επρόσφερε αλληλοκτόνα δείπνα. (15)

Ο νόμος ήταν ανίσχυρος, η βία μοιραζόταν τον θρόνο με τον Δία.

τον αδύναμο τον κατασπάραζαν οι ισχυρότεροι.

Όταν όμως ο χρόνος, που γεννάει και τρέφει τα πάντα,

έστρεψε τον θνητό βίο σε δρόμο αντίστροφο,

είτε επιστρατεύοντας τον στοχασμό του Προμηθέα (20)

είτε την ανάγκη είτε με τη μακρόχρονη τριβή

καθιστώντας διδάσκαλο την ίδια τη φύση,

τότες ευρέθη ο καρπός της ήμερης τροφής της αγνής Δήμητρας,

ευρέθηκε η γλυκιά πηγή του Βάκχου, (25)

η γη, έως τότε άσπαρτη,

οργωνόταν ήδη από βόδια που σέρναν τον ζυγό.

ύψωσαν πόλεις με τείχη και πύργους,

έχτισαν στεγασμένα σπίτια

και από τον άγριο βίο οδηγήθηκαν στην ήμερη διαβίωση.

Από τότε όρισε ο νόμος να σκεπάζουν με τάφους όσους πεθαίνουν (30)

και στους άθαφτους νεκρούς να προσφέρουν τον κλήρο της σκόνης

που δικαιούνται

και να μην αφήνουν μπροστά στα μάτια των ανθρώπων

την ασεβή ανάμνηση των αλλοτινών δείπνων.

                                     (μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Με τον λόγο αυτό ο Ισοκράτης συμβουλεύει τον Φίλιππο, βασιλιά της Μακεδονίας, να ενώσει τις ελληνικές πόλεις και επικεφαλής αυτών να εκστρατεύσει κατά των Περσών.

Περὶ δ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἤδη ποιήσομαι τοὺς λόγους. Φημὶ γὰρ χρῆναί σε τῶν μὲν ἰδίων μηδενὸς ἀμελῆσαι, πειραθῆναι δὲ διαλλάξαι τήν τε πόλιν τὴν ᾿Αργείων καὶ τὴν Λακεδαιμονίων καὶ τὴν Θηβαίων καὶ τὴν ἡμετέραν. ῍Ην γὰρ ταύτας συστῆσαι δυνηθῇς, οὐ χαλεπῶς καὶ τὰς ἄλλας ὁμονοεῖν ποιήσεις.  ῞Απασαι γάρ εἰσιν ὑπὸ ταῖς εἰρημέναις καὶ καταφεύγουσιν, ὅταν φοβηθῶσιν, ἐφ' ἣν ἂν τύχωσιν τούτων, καὶ τὰς βοηθείας ἐντεῦθεν λαμβάνουσιν. ῞Ωστ' ἂν τέτταρας μόνον πόλεις εὖ φρονεῖν πείσῃς, καὶ τὰς ἄλλας πολλῶν κακῶν ἀπαλλάξεις. Γνοίης δ' ἂν ὡς οὐδεμιᾶς σοι προσήκει τούτων ὀλιγωρεῖν, ἢν ἀνενέγκῃς αὐτῶν τὰς πράξεις ἐπὶ τοὺς σαυτοῦ προγόνους· εὑρήσεις γὰρ ἑκάστῃ πολλὴν φιλίαν πρὸς ὑμᾶς καὶ μεγάλας εὐεργεσίας ὑπαρχούσας. (Ι. ΦΙΛΙΠΠΟΣ 30-32)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να μεταφραστεί το κείμενο με έντονη γραφή.

2. Τι κατά τη γνώμη του επιστολογράφου επιβάλλεται να κάνει ο Φίλιππος και για ποιους λόγους;

3.  Να γραφεί ό,τι ζητείται για καθέναν από τους τύπους που ακολουθούν:

α. φημί: οι ομοματικοί ρηματικοί τύποι στον ίδιο χρόνο

β. χρῆναι: ο παρατατικός

γ. πειραθῆναι: ο αντίστοιχος τύπος στον ενεστώτα

δ. συστῆσαι: το β΄ ενικό προστακτικής στον ίδιο χρόνο

ε. δυνηθῇς: ο αντίστοιχος τύπος στην ευκτική του ίδιου χρόνου

στ. χαλεπῶς: ο αντίστοιχος τύπος στον υπερθετικό

ζ.  ἅπασαι: οι πλάγιες πτώσεις στο ίδιο γένος και αριθμό

η.  ἀνενέγκῃς: το ίδιο πρόσωπο στην οριστική και προστακτική του ίδιου χρόνου

θ.  πείσῃς: οι αιολικοί τύποι της ευκτικής του ίδιου χρόνου

ι.  μεγάλας: τα παραθετικά του.

4. Να χαρακτηριστεί το είδος των (κρυφών και φανερών) υποθετικών λόγων του κειμένου.

5. Γνοίης δ' ἂν ὡς οὐδεμιᾶς σοι προσήκει τούτων ὀλιγωρεῖν, ἢν ἀνενέγκῃς αὐτῶν τὰς πράξεις ἐπὶ τοὺς σαυτοῦ προγόνους: Να εξαρτηθεί από το Ἰσοκράτης ἔλεγε Φιλίππῳ και να μεταφερθεί στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους.