ΑΛΗΘΕΙΑ: ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Η αλήθεια, ο διάλογος και η ευθύνη

 Η κοινωνία μας, όπως κάθε κοινωνία, βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με προβλήματα. Το ποια προβλήματα είναι κυρίαρχα αναδεικνύεται από τα πολιτικά κόμματα και τη γνώμη των πολιτών. Αλλά την «κοινή γνώμη» τη διαμορφώνουν οι θεσμοί: κυβέρνηση, Βουλή, πολιτικά κόμματα, μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια και εφημερίδες. Καθώς η πολιτική δράση περιορίζεται ολοένα και περισσότερο στην πολιτική επικοινωνία, η πλειονότητα των πολιτών διαμορφώνει τη γνώμη της με βάση συναισθηματισμούς και κομματικές προτιμήσεις. Το γεγονός αυτό τραυματίζει την αλήθεια. Και η μέριμνα για την αλήθεια σε μια δημοκρατική κοινωνία πρέπει να είναι ιερή, διαφορετικά διακυβεύονται τα θεμέλιά της.

Για να αναδειχτούν όλες οι πτυχές ενός προβλήματος, να προσεγγιστεί η αλήθεια και να αναζητηθεί ο δόκιμος τρόπος αντιμετώπισής του, απαιτείται ειλικρινής διάλογος. Για να είναι αποτελεσματικός ο διάλογος πρέπει: α) να αναγνωρίζει τη διαφορά των απόψεων που συμμετέχουν σ΄ αυτόν και να μην ορίζει προκαταβολικά ότι μια απ΄ αυτές αποτελεί τον κανόνα, ενώ οι άλλες ερμηνεύονται ως παρέκκλιση ή κακή θέληση και β) οι συμμετέχοντες να δέχονται ένα κοινό διαδικαστικό πλαίσιο στη συζήτησή τους.  Αν δεν είμαστε έτοιμοι να θέσουμε υπό αμφισβήτηση ό,τι εμείς θεωρούμε βέβαιο και αυταπόδεικτο κι αν δεν συμφωνήσουμε ως προς τη φύση των αποδεκτών επιχειρημάτων και ως προς την ίδια τη δυνατότητα μιας από κοινού αναζήτησης της αλήθειας και της δικαιοσύνης, διάλογος δεν μπορεί να υπάρξει.

Στη διαμόρφωση κουλτούρας διαλόγου σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα ΜΜΕ. Όπως είναι γνωστό, τα ΜΜΕ, χωρίς η εξουσία τους να πηγάζει από τη λαϊκή βούληση, επηρεάζουν την κοινή γνώμη με αποφασιστικό τρόπο, όπως επίσης και τις ενέργειες των πολιτικών. Στις σημερινές συνθήκες καλούνται να διαδραματίσουν κυρίαρχο ρόλο στη λειτουργία της δημοκρατίας. Αλλά για να αποκτήσουν δημοκρατική νομιμοποίηση μόνο ένας δρόμος τους ανοίγεται : εκείνος που διαχέει περιβάλλον διαλόγου και επιβάλλει όρια. Πρέπει να ενστερνιστούν την άποψη ότι υπάρχουν όρια στην ελευθερία της έκφρασης, τα οποία δεν πρέπει να παραβιάζονται και ακόμη ότι η απεριόριστη ελευθερία σκοτώνει την ελευθερία.

Ανάμεσα στη νομική σφαίρα που στηρίζεται σε απαγορεύσεις και στην προσωπική σφαίρα όπου εκτείνεται η ελευθερία, παρεμβάλλεται μια δημόσια και κοινωνική σφαίρα διαποτισμένη από αξίες (Ο φόβος των βαρβάρων, Τ. Τodorov, 2009). Η κοινωνική συναίνεση που διέπει τη δημόσια σφαίρα περιορίζει την ελευθερία της έκφρασης και γενικά η ευθύνη περιορίζει την ελευθερία...

Στην πατρίδα μας κυριαρχεί ο θόρυβος που καλύπτει την αλήθεια και αποπροσανατολίζει την κοινή γνώμη, ενώ τον διάλογο όλοι τον επικαλούνται, αλλά λίγοι τον υιοθετούν.

Η θωράκιση της κοινωνίας μας από τις γνωστές παθογένειες μπορεί να γίνει με την αναζήτηση των αιτιών που τις προκαλούν και τη δημιουργία λειτουργικών θεσμών και μηχανισμών που θα τις αποτρέπουν. Για μια τέτοια προοπτική πρέπει να εγκαταλειφθεί η γνωστή ελληνική εφεύρεση «πολιτικό κόστος» και να κυριαρχήσει ο διάλογος, τόσο ανάμεσα στα πολιτικά κόμματα όσο και μεταξύ των θεσμών της πολιτείας και των ενεργών πολιτών. […]

Έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε ευθύνες για ένα μεγάλο σύνολο παραλείψεων και δυσλειτουργιών, τόσο των θεσμών όσο και των λειτουργών τους. Για τη μη συμμετοχή στην αναζήτηση της αλήθειας και τη ρεαλιστική και αποτελεσματική προσέγγιση των ζωτικών προβλημάτων της κοινωνίας μας δεν πρέπει να καταλογίζονται ευθύνες;  Αν υπάρξει αυστηρό πλαίσιο διαλόγου και μηχανισμός καταλογισμού ευθυνών για τη μη συμμετοχή στη διαμόρφωση και λειτουργία των θεσμών, ίσως κάτι ν΄ αλλάξει! 

Ο Θουκυδίδης έδωσε με τελεσίδικο τρόπο την απάντηση: «Εκείνον που δεν συμμετέχει στα κοινά τον θεωρούμε όχι φιλήσυχο, αλλά άχρηστο πολίτη  (ουκ απράγμονα, αλλ΄ αχρείον)».

(Εφημερίδα   το  Βήμα: Ο κ. Χρ. Β. Μασσαλάς είναι πρόεδρος ΔΕ Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και του Συμβουλίου Ανώτατης Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης.)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Το «δυσθήρατον» αληθές της ιστορίας

Τη φράση την ακούμε συχνά σε πανηγυρικούς, αυτό όμως μάλλον εξανεμίζει την αξία της παρά την επικυρώνει. «Όλβιος όστις ιστορίας έσχε μάθησιν», είπε λοιπόν ο Ευριπίδης, ποτισμένος αυτός στην ιστορία, όπως κατανοούμε, ακόμα κι αν φαινομενικά μυθολογεί. Αλλά τα προβλήματα με την ιστορία, με τη γνώση δηλαδή και την αναζήτησή της, αρχίζουν σχεδόν αμέσως: ανάλογα με τη μέθοδο, την οπτική, τη σκοπιμότητα αλλά και τον κόπο που είναι διατεθειμένος να δαπανήσει κανείς για να βαθύνει τη μελέτη του και κυρίως για να τιθασεύσει τον υποκειμενισμό και την «αυθεντία» του, αλλάζει και το συμπέρασμα, η υποδεικνυόμενη αλήθεια, η οποία έτσι σχετικοποιείται και πιθανόν χάνεται. Όλα τούτα τα συνοψίζει ο Πλούταρχος στον «Βίο» του Περικλή. Αποφαίνεται, λοιπόν, κάπως βαρύθυμος από το να καταγράφει τις σφόδρα αντιτιθέμενες αφηγήσεις των ιστοριογράφων: «Ούτως έοικε πάντη χαλεπόν είναι και δυσθήρατον ιστορίας ταληθές, όταν οι μεν ύστερον γεγονότες τον χρόνον έχωσιν επιπροσθούντα τη γνώσει των πραγμάτων, η δε των πράξεων και των βίων ηλικιώτις ιστορία τα μεν φθόνοις και δυσμενείας, τα δε χαριζομένη και κολακεύουσα λυμαίνηται και διαστρέφει την αλήθειαν». Μεταφράζω: «Δυσπρόσιτη κι άπιαστη φαίνεται η ιστορική αλήθεια. Τους μεταγενέστερους τους χωρίζει από τη γνώση των πραγμάτων το φράγμα του χρόνου. Kαι η ιστοριογραφία η συγκαιρινή με τους βίους και τις πράξεις φθείρει την αλήθεια και τη διαστρέφει, πότε επειδή την οδηγεί ο φθόνος και η αποστροφή και πότε επειδή χαρίζεται και κολακεύει».

Δυσθήρατη παραμένει η αλήθεια ακόμα και για πρόσωπα που όχι μόνο έλαμψαν στον καιρό τους αλλά πια μετριούνται στις μείζονες μορφές της ιστορίας, κι όχι μονάχα της ελληνικής. Ο Φειδίας αίφνης, που, τίποτα παράδοξο, έπεσε κι αυτός θύμα της διαβολής από ανθυπομετριότητες της εποχής του, μας κληροδότησε, μαζί με το απροσέγγιστο υπόδειγμα αισθητικού ήθους που έπλασε, υπόδειγμα που συνωνυμεί με την αθηναϊκή δημοκρατία, και ένα άλυτο μυστήριο, όχι τόσο για το αν ενέδωσε σε κάποιον πειρασμό όσο για το πώς επήλθε το τέλος του. Πέθανε στη φυλακή; Και πώς; Από γηρατειά ή τον δηλητηρίασαν; Ή μήπως έφυγε για την Ολυμπία; Και πώς; Απαλλαγμένος από τις κατηγορίες και οικειοθελώς ή επειδή εξοστρακίστηκε; Η ποίηση, διά του Οδυσσέα Ελύτη και του «Μικρού Ναυτίλου», επέλεξε να αναδείξει τον θάνατό του στη φυλακή, ενδεχομένως επειδή αυτό ταιριάζει στο ποιητικό σχέδιο, να επισημανθεί δηλαδή, χωρίς δραματικούς τόνους, ο διαρκής ελληνικός εμφύλιος και η αδιάκοπη κατακρήμνιση των ειδώλων. Διαβάζουμε λοιπόν στον Προβολέα β΄, Σκηνή Τρίτη του «Ναυτίλου»: «Ο Φειδίας ριγμένος στις φυλακές σαν κακούργος αργοπεθαίνει από γηρατειά και θλίψη».

Ακόμα όμως δεν ξέρουμε αν αληθεύει αυτό, παρά τη διεξοδική ιστοριογραφική έρευνα. Δεν το ήξερε ούτε ο Πλούταρχος, που συνοψίζει ως εξής τα πάθη του Φειδία στον «Βίο» του Περικλή, απ’ όπου και μεταφράζω: «Καιρός όμως να περάσουμε στην πιο βαριά κατηγορία κατά του Περικλή. Ο γλύπτης Φειδίας είχε αναλάβει να πλάσει το άγαλμα της Aθηνάς. Και κάποια στιγμή, σαν για να δοκιμάσουν τη στάση του λαού απέναντι στον Περικλή, έπεισαν κάποιον Mένωνα, συνεργάτη του Φειδία, να καθίσει στην αγορά ικέτης και να ζητήσει να του δοθεί η άδεια να καταγγείλει τον τεχνίτη. H αίτησή του έγινε δεκτή και πήρε το δικαίωμα να κατηγορήσει τον Φειδία στην εκκλησία του δήμου. Πλην όμως καμιά κλοπή δεν αποδείχτηκε. O Φειδίας, πράττοντας όπως τον είχε συμβουλέψει εξαρχής ο Περικλής, είχε επενδύσει το χρυσάφι στο άγαλμα. Πανεύκολο ήταν λοιπόν να το βγάλουν και να το ζυγίσουν. Κι αυτό ακριβώς συνέστησε ο Περικλής στους κατηγόρους του. Μα η δόξα βάραινε τον Φειδία, γιατί γεννούσε τον φθόνο. Τον κατηγόρησαν λοιπόν ότι στην Αμαζονομαχία, που την είχε απεικονίσει πάνω στην ασπίδα τής θεάς, τρύπωσε και τη δική του μορφή, να σηκώνει, γέροντας φαλακρός, μια πέτρα με τα δυο του χέρια. Και πρόσθεσε και μια πανώρια εικόνα του Περικλή να μάχεται μιαν Αμαζόνα. Και η ομοιότητα φαινόταν, παρότι το χέρι που ύψωνε το δόρυ μπροστά στο πρόσωπο του Περικλή ήταν επιτήδεια φιλοτεχνημένο ώστε να την κρύβει. Τέλος, τον έκλεισαν στη φυλακή τον Φειδία. Κι εκεί αρρώστησε και πέθανε. O θάνατός του ήρθε από δηλητήριο, λένε μερικοί. Του το έδωσαν οι πολέμιοι του Περικλή για να τον διαβάλουν. Αντίθετα, ο μηνυτής του ο Μένωνας ευτύχησε. Ύστερα από πρόταση του Γλύκωνα τον απάλλαξαν από τους φόρους κι ο δήμος πρόσταξε τους στρατηγούς να μεριμνούν για την ασφάλειά του».

Ο Θεμιστοκλής τώρα. Δικαίως, δικαιότατα δοξάστηκε από τους Έλληνες (γεγονός πρωτοφανές, διακόπηκαν οι Ολυμπιακοί για να τον αποθεώσει το πλήθος). Λιγότερο απ’ όλους τον τίμησαν οι συμπατριώτες του Αθηναίοι, που ήρθε ο καιρός και, ύστερα κι από μεθοδεύσεις της αριστοκρατικής παράταξης, τον κατηγόρησαν για αυταρχισμό και φιλοχρηματία και τον εξοστράκισαν· αφού διέσχισε όλη την Ελλάδα, φυγάς, κατέφυγε στον Πέρση βασιλιά, τον Αρταξέρξη Α΄, ζητώντας προστασία. Τη φιλοχρηματία του τη μαρτυρεί ο Ηρόδοτος στην «Ουρανία»: Πανικόβλητοι οι Ευβοείς από την κάθοδο των Περσών εξαγόρασαν τον Θεμιστοκλή με τριάκοντα τάλαντα, ώστε ο ελληνικός στόλος να μείνει κοντά στην Εύβοια και να υπερασπίσει τους ντόπιους. Ο Αθηναίος έδωσε πέντε τάλαντα στον Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη και κράτησε τα υπόλοιπα. «Αυτός τε ο Θεμιστοκλής εκέρδηνε», λέει ο Ηρόδοτος.

Έγιναν έτσι τα πράγματα ή όχι; […]

Και για τον θάνατο του Θεμιστοκλή όμως τα πράγματα είναι σκοτεινά. Αυτός ο «Έλλην όφις ο ποικίλος», όπως τον αποκάλεσε ένας Πέρσης χιλίαρχος, πέθανε από αρρώστια, στην Περσία, ή, σεβόμενος τα ίδια του τα κατορθώματα και τα παλιά του τρόπαια, όπως λέει ο Πλούταρχος, αυτοκτόνησε πίνοντας ταύρειον αίμα ή άλλο δραστικό δηλητήριο, για να αποφύγει τη συμμετοχή του σε περσική εκστρατεία κατά της Ελλάδας; Άγνωστο. Το αληθές παραμένει δυσθήρατο. Αυτή είναι η πρώτη αλήθεια της ιστορίας. Η δεύτερη είναι ότι αν τη διαβάζουμε με το ένα μάτι, κι αυτό θολωμένο από προκαταλήψεις και προαποφάσεις, τίποτα δε μαθαίνουμε και τίποτα δε διδασκόμαστε για τα ανθρώπινα.

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το βιβλίο του Χόρχε Μπουκάι με τίτλο «Να σου πω μια ιστορία» (2005). Ο αυθεντικός τίτλος της ιστορίας, όπως δημοσιεύεται στο βιβλίο του συγγραφέα, είναι «Το μαγαζί της αλήθειας». Ο Μπουκάι γεννήθηκε το 1949 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής και είναι γιατρός και ψυχοθεραπευτής. Από τότε που αποφάσισε να ασχοληθεί με τη συγγραφή έως σήμερα, περισσότερα από δώδεκα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε δεκαεπτά γλώσσες και βρίσκονται στις λίστες με τα ευπώλητα βιβλία κάθε χώρας.

Χόρχε Μπουκάι: Είμαστε αρκετά δυνατοί για να αντέξουμε την απόλυτη αλήθεια;

Ο άνθρωπος περπατούσε σ’ εκείνα τα σοκάκια της επαρχιακής πόλης. Είχε χρόνο και γι’ αυτό κοντοστεκόταν για λίγο μπροστά σε κάθε βιτρίνα, σε κάθε κατάστημα, σε κάθε πλατεία. Στρίβοντας σε μια γωνία βρέθηκε άξαφνα μπροστά σε ένα ταπεινό κατάστημα που η ταμπέλα του ήταν λευκή. Περίεργος, πλησίασε στη βιτρίνα και κόλλησε το πρόσωπο του στο κρύσταλλο για να καταφέρει να δει μέσα στο σκοτάδι… Το μόνο που φαινόταν ήταν ένα αναλόγιο μ’ ένα χειρόγραφο καρτελάκι που έγραφε:  Το μαγαζί της αλήθειας. Ο άνθρωπος έμεινε έκπληκτος. Σκέφτηκε ότι αν και διέθετε ανεπτυγμένη φαντασία, του ήταν αδύνατον να φανταστεί τι μπορεί να πουλούσαν. Μπήκε. Πλησίασε την κοπέλα που στεκόταν στον πρώτο πάγκο και τη ρώτησε: «Συγνώμη. Αυτό είναι το μαγαζί της αλήθειας;». «Μάλιστα, κύριε. Τι λογής αλήθεια θέλετε; Αλήθεια μερική, αλήθεια σχετική, αλήθεια στατιστική, πλήρη αλήθεια;». Ώστε, λοιπόν, πουλούσαν αλήθεια. Ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο. Να πηγαίνεις σ’ ένα μέρος και να παίρνεις την αλήθεια, ήταν υπέροχο. «Θέλω πλήρη αλήθεια», αποκρίθηκε ο άνθρωπος χωρίς ταλάντευση. «Είμαι τόσο απηυδισμένος από τα ψέματα και τις πλαστογραφίες», σκέφτηκε. «Δε θέλω άλλες γενικεύσεις, ούτε δικαιολογίες, δε θέλω απάτες, ούτε κοροϊδίες». «Απόλυτη αλήθεια», διόρθωσε. «Μάλιστα, κύριε. Ακολουθήστε με». Η κοπέλα συνόδευσε τον πελάτη σ’ ένα άλλο μέρος του καταστήματος και δείχνοντας έναν πωλητή με αυστηρό ύφος, είπε: «Ο κύριος θα σας εξυπηρετήσει». Ο πωλητής πλησίασε και περίμενε τον πελάτη να μιλήσει. «Ήρθα να αγοράσω την απόλυτη αλήθεια». «Αχά. Συγνώμη, αλλά γνωρίζετε την τιμή;». «Όχι. Πόσο κοστίζει;», αποκρίθηκε τυπικά. Στην πραγματικότητα ήξερε ότι θα πλήρωνε όσο όσο για να έχει όλη την αλήθεια. «Για όλη την αλήθεια», είπε ο πωλητής, «το αντίτιμο είναι ότι ποτέ πια δεν θα έχετε την ησυχία σας». Ένα ρίγος διέτρεξε τη ράχη του ανθρώπου. Ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι το κόστος θα ήταν τόσο υψηλό. «Ευ-ευχαριστώ… Συγνώμη…», ψέλλισε. Έκανε μεταβολή και βγήκε από το κατάστημα κοιτώντας το έδαφος. Ένιωσε λίγο θλιμμένος όταν κατάλαβε ότι δεν ήταν ακόμα προετοιμασμένος για την απόλυτη αλήθεια, ότι ακόμα χρειαζόταν ορισμένα ψέματα για να βρίσκει ανάπαυση, ορισμένους μύθους και εξιδανικεύσεις για να καταφεύγει, ότι ήθελε κάποιες δικαιολογίες για να μην αντιμετωπίζει τον ίδιο του τον εαυτό… «Ίσως αργότερα», σκέφτηκε.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α

Να αποδοθεί με 70 περίπου λέξεις το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του 1^ου κειμένου.

ΘΕΜΑ Β

1.      «Τη φράση την ακούμε συχνά σε πανηγυρικούς, αυτό όμως μάλλον εξανεμίζει την αξία της παρά την επικυρώνει. «Όλβιος όστις ιστορίας έσχε μάθησιν», είπε λοιπόν ο Ευριπίδης, ποτισμένος αυτός στην ιστορία, όπως κατανοούμε, ακόμα κι αν φαινομενικά μυθολογεί»:  

Να επαναδιατυπώσεις το περιεχόμενο της περιόδου (2^ο κείμενο) με πιο απλό τρόπο, προκειμένου να γίνει κατανοητό από όλους τους συμμαθητές σου.

2.      Να συσχετιστούν οι ερωτήσεις της 2^ης παραγράφου του 2^ου κειμένου με τον τίτλο του.

3.      Ποια είναι τα κυρίαρχα μέσα πειθούς στο δεύτερο κείμενο και ποιος ο ρόλος τους;

4.      Να βρεθούν οι μεταφορές που υπάρχουν στην τελευταία παράγραφο του 2^ου κειμένου, να εξηγηθεί ο ρόλος τους, να αποδοθούν με κυριολεκτικό λόγο και στη συνέχεια να επισημανθεί η υφολογική διαφορά που προκύπτει.

ΘΕΜΑ Γ

Με τη βοήθεια των κειμενικών δεικτών να αναδείξεις την άποψη του συγγραφέα για την αλήθεια και να τη σχολιάσεις.

ΘΕΜΑ Δ

 Λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις που διατυπώνονται στα μη λογοτεχνικά κείμενα, να αναπτύξεις σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο 350 περίπου λέξεων την άποψη του Αριστοτέλη «φίλος μεν Πλάτων, φιλτάτη δε η αλήθεια» (αγαπητός ο Πλάτωνας, πιο αγαπητή όμως η αλήθεια).

Η ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΕΓΙΝΕ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΑ ΜΙΑ ΣΗΜΑΔΙΑΚΗ ΗΜΕΡΑ:ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑ

ΔΙΑΣΗΜΟΤΗΤΕΣ: ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Το χρήμα και η ισχύς είναι πάντα ευπρόσδεκτα, αλλά εκατομμύρια φιλόδοξοι άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη αναζητούν κάτι παραπάνω. Θέλουν η παρουσία τους να συγκεντρώνει αυτοστιγμή όλα τα βλέμματα, και η είσοδός τους σε ένα δωμάτιο να προκαλεί τη διακοπή κάθε συζήτησης.

"Να σε παρατηρούν, να σε θέλουν, να σε αγαπούν, να μπαίνεις σε ένα χώρο και όλοι να ασχολούνται με το τι κάνεις, ακόμη και με το τι έφαγες για μεσημέρι: αυτό θέλουν οι άνθρωποι κατά τη γνώμη μου», λέει ο 26χρονος Καϊζάρ Ριντά, ο αγαπημένος παίκτης των τηλεθεατών στην εκπομπή ριάλιτι Big Brother, που μεταδίδεται αυτές τις ημέρες στο δίκτυο CBS των ΗΠΑ.

Η Ψυχολογία, όμως, αγνόησε μέχρι στιγμής τη φήμη και τη διασημότητα ως βασικά κίνητρα ανθρώπινης συμπεριφοράς, καθώς θεωρήθηκαν πολύ ρηχές και μεταβαλλόμενες για να μελετηθούν σοβαρά. Τα τελευταία χρόνια, όμως, ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν τη διασημότητα, συγκρίνοντάς την με άλλους στόχους, υπολογίζοντας τον ψυχολογικό της αντίκτυπο και κατηγοριοποιώντας όσους την αναζητούν. Οι άνθρωποι που νιώθουν την ανάγκη να γίνουν γνωστοί στον κόσμο είναι πολύ διαφορετικοί από όσους ποθούν χρήμα και εξουσία. Η συμπεριφορά των πρώτων μοιάζει να είναι ριζωμένη στην ανάγκη για κοινωνική αποδοχή, την επιθυμία για υπαρξιακή επιβεβαίωση που προσφέρει η ευρεία αναγνωρισιμότητα.

Οι επιθυμίες αυτές μπορεί να ενισχυθούν στον άνθρωπο με την πάροδο των ετών, καθώς οι ευκαιρίες για διασημότητα μειώνονται, «το κίνητρο, όμως, δεν πεθαίνει ποτέ και όταν αντιληφθούμε ότι δε θα τα καταφέρουμε σε αυτή τη ζωή, στρεφόμαστε σε άλλη οδό: τη μεταθανάτια φήμη», λέει ο Όρβιλ Γκίλμπερτ Μπριμ, ψυχολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Κίνητρο της Διασημότητας». Το βιβλίο βασίστηκε σε στοιχεία που συγκέντρωσε και ανέλυσε ο Μπριμ. «Μοιάζει με την πίστη στη μετά θάνατον ζωή που μοιράζονταν πολλές μεσαιωνικές κοινωνίες, όπου οι άνθρωποι βιάζονταν να πεθάνουν για να ζήσουν καλύτερη ζωή. Το συναίσθημα είναι τόσο δυνατό», λέει ο δρ Μπριμ.

Η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής και αναγνώρισης είναι κοινή σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, ακόμη και σε ανθρώπους, για τους οποίους η διασημότητα δεν είναι εφικτή, ούτε καν επιθυμητή. Σε αγροτικά ινδουϊστικά χωριά της Ινδίας, για παράδειγμα, οι χήρες πρέπει να θρηνούν για πάντα, επιλέγοντας αυστηρό τρόπο ζωής. Παρόλα αυτά, ο ανταγωνισμός δεν είναι άγνωστος μεταξύ τους. «Πολλές ανταγωνίζονται για το ποια είναι πιο ενάρετη. Λένε: Δεν τρώω ψάρι, δεν τρώω αυγά και δεν μπαίνω καν στο σπίτι κάποιου που τρώει κρέας. Πρόκειται για πρωτογενές είδος κοινωνικής σύγκρισης», λέει ο δρ Ρίτσαρντ Σουέντερ, Ανθρωπολόγος του Πανεπιστημίου του Σικάγο.

Σε αστικά κέντρα, όπου τα ΜΜΕ κυριαρχούν, η προσπάθεια για διαφορετικότητα εστιάζεται συνήθως στην κατεύθυνση της διασημότητας, συγκινώντας ανθρώπους με διαφορετικές πολιτιστικές ρίζες. Έρευνες σε κινεζικές και γερμανικές πόλεις έδειξαν ότι περίπου 30% των ενηλίκων φαντάζονται συχνά ότι είναι διάσημοι, ενώ πάνω από το 40% αναμένει ότι κάποια στιγμή θα απολαύσει έστω και στιγμιαία φήμη (τα 15' διασημότητας για τα οποία μίλησε ο Άντι Γουόρχολ). Τα ποσοστά αυτά είναι ανάλογα με εκείνα που κατέγραψε ο δρ Μπριμ μεταξύ Αμερικανών ενηλίκων. Στους εφήβους, τα ποσοστά αυτά είναι κατά πολύ υψηλότερα.

Παρά την πληθώρα ονειροπόλων, όμως, μόλις ένας με δύο στους εκατό χαρακτηρίζουν τη διασημότητα ως πρωταρχικό τους στόχο, σύμφωνα με τα στοιχεία του δρ Μπριμ. «Πρόκειται για ιδιαίτερο τύπο ανθρώπου, που πιστεύει ότι ο μόνος τρόπος να δώσει νόημα στη ζωή του είναι να γίνει διάσημος», λέει ο ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Κοξ του Ιλινόις των ΗΠΑ, Τιμ Κάσερ.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Ψυχοθεραπευτές και ερευνητές εκτιμούν ότι ο πόθος για διασημότητα πηγάζει από καταπιεσμένα συναισθήματα εγκατάλειψης ή απόρριψης. Η διασημότητα, άλλωστε, αποτελεί το καλύτερο αντίδοτο στον κοινωνικό αποκλεισμό. Στα απομνημονεύματά της, η Σου Έρικσον Μπλόλαντ, κόρη του διάσημου Ψυχιάτρου Έρικ Έρικσον, γράφει: «Η προσωπικότητά του ήταν τόσο χαρισματική, που οι άνθρωποι ήθελαν διακαώς να τον γνωρίσουν και να μοιραστούν τις σκέψεις και τα συναισθήματά του».

Η επίμονη προσπάθεια του δρ Έρικσον να γίνει διάσημος, γράφει η κόρη του, οφειλόταν εν μέρει σε αίσθημα εγκατάλειψης: ο δρ Έρικσον δε γνώρισε ποτέ τον βιολογικό του πατέρα, ο οποίος εξαφανίστηκε πριν τη γέννηση του γιού του. Παρότι είχαν περάσει αρκετές δεκαετίες, ο δρ Έρικσον συνέχισε να αναζητά την οικογενειακή θαλπωρή και καθοδήγηση από άλλους, «η αναζήτησή του, όμως, δεν είχε τίποτε να κάνει με τη συγκινητική ταπεινοφροσύνη που επεδείκνυε. Αντίθετα, αποκάλυπτε επίμονη και αυτοκαταστροφική έλλειψη αυτοπεποίθησης».

Άλλος παράγοντας, που μπορεί να ωθεί πολλούς στην αναζήτηση της διασημότητας, έχει να κάνει με υποσυνείδητη, αλλά έντονη, επίγνωση της θνησιμότητας του ανθρώπου. Πρόσφατα πειράματα ψυχολόγων έδειξαν ότι όταν οι άνθρωποι σκέφτονται ότι κάποια ημέρα θα πεθάνουν, εστιάζουν αμέσως σε χαρακτηριστικά, τα οποία θεωρούν ότι ενισχύουν την αξία τους ως ανθρώπων. Όσοι εκτιμούν ότι έχουν ταλέντο στη μαγειρική, την οδήγηση ή τον αθλητισμό, εντείνουν τις προσπάθειές τους στους τομείς που τους ενδιαφέρουν. «Η αντίληψη της θνησιμότητάς μας μας κάνει να θέλουμε να προστατευθούμε από αυτή την υπαρξιακή αγωνία. Το επιτυγχάνουμε δε μόλις θεωρήσουμε ότι αποτελούμε αναπόσπαστο και αναγκαίο τμήμα του κόσμου», λέει ο Τζέφρι Γκρίνμπεργκ, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου της Αριζόνα.

Οι πιθανότητες του ανθρώπου, όμως, να επιτύχει κάποιο βαθμό διασημότητας, όπως ένα Νόμπελ, ένα Όσκαρ ή ακόμη και μία πινακίδα σε τοπική αθλητική λέσχη, είναι τόσο λίγες, ώστε δεν είναι να απορεί κανείς που οι ανικανοποίητες φιλοδοξίες μπορούν να προκαλέσουν ψυχικές παθήσεις.

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ανήκει στην ποιητική συλλογή Νηπενθή (1921) που ήταν η δεύτερη ποιητική του συλλογή. Ο Καρυωτάκης ήταν τότε νεαρός ποιητής, αλλά δε βρήκε την ανταπόκριση που περίμενε. Την αναγνώριση όμως του έργου του από την κριτική δε θα τη γνωρίσει ούτε όσο ζούσε. Θα χρειαστεί να μεσολαβήσει ο τραγικός του θάνατος, για να περάσει κι ο Καρυωτάκης στην αθανασία. Είναι φανερό πως το ποίημα γράφτηκε υπό την επίδραση μιας παρόμοιας συναισθηματικής κατάστασης, που παρουσιάζει τον ποιητή αλληλέγγυο με όλους τους περιφρονημένους κι άδοξους ποιητές των αιώνων.

Από θεούς και ανθρώπους μισημένοι, σαν άρχοντες που εξέπεσαν πικροί, μαραίνονται οι Βερλέν*· τους απομένει πλούτος η ρίμα πλούσια και αργυρή. Οι Ουγκό* με «Τιμωρίες»* την τρομερή των Ολυμπίων εκδίκηση μεθούνε*. Μα εγώ θα γράψω μια λυπητερή μπαλάντα* στους ποιητές άδοξοι που 'ναι.

Αν έζησαν οι Πόε* δυστυχισμένοι, και αν οι Μποντλέρ* εζήσανε νεκροί,* η Αθανασία τους είναι χαρισμένη. Κανένας όμως δεν ανιστορεί και το έρεβος* εσκέπασε βαρύ τους στιχουργούς που ανάξια στιχουργούνε. Μα εγώ σαν προσφορά κάνω ιερή μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι.

Του κόσμου η καταφρόνια τούς βαραίνει κι αυτοί περνούνε αλύγιστοι και ωχροί, στην τραγικήν απάτη τους δοσμένοι πως κάπου πέρα η Δόξα καρτερεί, παρθένα βαθυστόχαστα ιλαρή. Μα ξέροντας πως όλοι τούς ξεχνούνε, νοσταλγικά εγώ κλαίω τη θλιβερή μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι.

Και κάποτε οι μελλούμενοι καιροί: «Ποιος άδοξος ποιητής» θέλω να πούνε «την έγραψε μιαν έτσι πενιχρή μπαλάντα στους ποιητές άδοξοι που 'ναι;»

Βερλέν: Πωλ Βερλέν (1844-1896)· γνωστός Γάλλος ποιητής.

Ουγκό: Βίκτορ Ουγκό (1802-1885)· ονομαστός Γάλλος ποιητής και συγγραφέας.

Τιμωρίες: ποιητική συλλογή του Ουγκό, που εκδόθηκε το 1853 και περιλαμβάνει κυρίως βίαιους σατιρικούς στίχους κατά του Ναπολέοντα Γ΄.

την τρομερή... μεθούνε: με τους στίχους της προηγούμενης συλλογής οι Ουγκό (ο Ουγκό) μεθούνε την τρομερή εκδίκηση των Ολυμπίων (θεών).

Πόε: Έντγκαρ Άλαν Πόε (1809-1899)· ονομαστός Αμερικανός συγγραφέας και ποιητής.

Μποντλέρ: Κάρολος Μποντλέρ (1821-1867)· Γάλλος ποιητής. Η ποιητική του συλλογή «Άνθη του κακού» αποτέλεσε σταθμό στη γαλλική ποίηση.

νεκροί: σα νεκροί

μπαλάντα: είδος επικολυρικού ποιήματος, που συνήθως αποτελείται από τέσσερις στροφές (οι τρεις είναι οκτάστιχες, η τέταρτη που λέγεται επωδός, είναι τετράστιχη). Όλες οι στροφές επαναλαμβάνουν στο τέλος τον ίδιο στίχο, που παίζει το ρόλο του γυρίσματος (ρεφρέν). Η μπαλάντα γνώρισε μεγάλη ακμή στο Μεσαίωνα. Κατά το 19^ο αιώνα τη χρησιμοποίησαν πολλοί μεγάλοι ποιητές στην Αγγλία, Γαλλία και Γερμανία. Το είδος του μέτρου και ο αριθμός των συλλαβών στους στίχους κάθε στροφής δεν είναι καθορισμένα· οι στροφές όμως κάθε μπαλάντας πρέπει να ‘χουν το ίδιο μέτρο και ως προς τον αριθμό των στίχων μπορεί να έχουν από εφτά μέχρι δεκατρείς· συνήθως οι στροφές έχουν δέκα ή οκτώ στίχους και, αντίστοιχα, τέσσερις ή τρεις ομοιοκαταληξίες. (Στην μπαλάντα του Καρυωτάκη η κάθε στροφή έχει οκτώ στίχους και τρεις ομοιοκαταληξίες).

έρεβος: βαθύ σκοτάδι.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α

Να παρουσιάσεις στους συμμαθητές σου με 80 περίπου λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το κείμενο 2, οφείλεται πόθος για διασημότητα.

ΘΕΜΑ Β

1.     «Η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής και αναγνώρισης είναι κοινή σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, ακόμη και σε ανθρώπους, για τους οποίους η διασημότητα δεν είναι εφικτή, ούτε καν επιθυμητή»: Να σχολιάσεις την άποψη αυτή (κείμενο 1, 5^η παράγραφος) με 80 περίπου λέξεις.

2.     Να εντοπίσεις μέσα πειθούς που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας του κειμένου 1 και να αξιολογήσεις την πειστική ικανότητά τους.

3.     Να αντικατασταθούν οι λέξεις της 1^ης παραγράφου του κειμένου 1 με έντονη γραφή από σημασιολογικά ισοδύναμες χωρίς να αλλοιώνεται το αρχικό νόημα.

4.     Να αντικατασταθεί η σύνταξη της 1^ης παραγράφου του κειμένου 1 από την αντίθετή της (ενεργητική - παθητική), όπου είναι δυνατό, και να σχολιαστεί η υφολογική αλλαγή που επήλθε.

ΘΕΜΑ Γ

Με τη βοήθεια των κειμενικών δεικτών να επιβεβαιώσεις τον τίτλο του ποιήματος. Να σχολιάσεις τη στάση του Καρυωτάκη απέναντι στους άδοξους ποιητές των αιώνων.

ΘΕΜΑ Δ

Με σύντομο άρθρο σου 350 περίπου λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σου, αναφέρεσαι στην επιρροή που ασκούν οι διασημότητες στην επιλογή τους ως προτύπων από τους νέους και στα οφέλη που παρέχει η αναγνωρισιμότητα στα άτομα αυτά (τους διάσημους).

ΑΞΙΕΣ: ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

«Με αξιοπρέπεια»

Μέσα μας έχουμε μια βαθιά ανάγκη, την ανθρώπινη επιθυμία να μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι ως ένα πρόσωπο που αξίζει. Θέλουμε να νιώθουμε αξιόλογοι και η ύπαρξή μας να έχει νόημα και αξία. Θέλουμε να νιώθουμε αξιοπρέπεια.

Η αξιοπρέπεια δεν ταυτίζεται με τον σεβασμό. Ο σεβασμός κερδίζεται μέσα από τη συμπεριφορά μας, τα επιτεύγματα και τις πράξεις μας. Η αξιοπρέπεια από την άλλη είναι μία εγγενής αξία, υπάρχει μέσα σε κάθε άνθρωπο, γεννιόμαστε με αυτή και πρέπει να την υπερασπιζόμαστε απέναντι σε όσους την καταπατούν. Όσο περισσότερο ενισχύουμε την αυτοεκτίμησή μας, τόσο περισσότερο θωρακίζουμε την προσωπικότητά μας.

Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια καταπατήθηκε κοινωνικά με κάθε τρόπο. Η διαφορετικότητα στο φύλο, το χρώμα, τη θρησκεία, την καταγωγή, τις σεξουαλικές προτιμήσεις, την κοινωνική θέση, την οικονομική κατάσταση, τις πολιτικές αντιλήψεις κτλ. οδήγησε τους ανθρώπους σε πράξεις απεχθείς. Ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο, μέσα σε σχέσεις ερωτικές, οικογενειακές, εργασιακές και φιλικές οι άνθρωποι έχασαν το μέτρο. Καταπάτησαν την αξιοπρέπεια των άλλων ή ανέχτηκαν να ευτελίζεται η δική τους.

Οι ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται στην αμοιβαία ανάγκη να μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι δίκαια. Να μας ακούσουν, να μας κατανοήσουν, να μας αποδεχτούν. Να αποδεχτούν την ταυτότητά μας, να νιώσουμε ασφαλείς. Όχι μόνο για το πώς μας αντιμετωπίζουν, αλλά και για τον τρόπο που εμείς αντιδρούμε. Τότε θα μπορέσουμε να νιώσουμε πραγματικά ελεύθεροι και ανεξάρτητοι. Αξιοπρεπείς.

Όλοι γεννηθήκαμε έχοντας αυτή την εγγενή αξία μέσα μας. Και συνήθως εκείνος που την καταπατά προσπαθεί να μας δημιουργήσει ενοχές. Ότι εμείς φταίμε, εμείς προκαλέσαμε την πράξη του, εμείς είμαστε ανάξιοι. Σκεφτείτε όμως. Ακόμα κι αν του δώσαμε την ευκαιρία, ακόμα κι αν κάναμε πολλά λάθη ή ανεχτήκαμε καταστάσεις, αυτός το έκανε πράξη. Αυτός επέλεξε να μας φερθεί υποτιμητικά, να μας εκμεταλλευτεί, να μας τρομάξει, να μας πληγώσει. Είχε την πρόθεση να το κάνει. Εσείς θα κάνατε το ίδιο;

«Κάθε άνθρωπος ή θεσμός που προσπαθεί να κλέψει την αξιοπρέπειά μου θα αποτύχει». Nelson Mandela  (του ψυχολόγου Πάτροκλου Παπαδάκη)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια

Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια είναι βασικοί όροι για τη διαμόρφωση αντίστασης στην κρίση που προκαλεί η αποδόμηση του παγκοσμιοποιημένου συστήματος. Τι είναι ακριβώς η αλληλεγγύη; Είναι το συναίσθημα ενότητας με τους άλλους που μας προσφέρει συγκίνηση, ευφορία και ταυτόχρονα μας κινητοποιεί για κοινή δράση. Πηγάζει από το βαθύτερο συναίσθημα του κοινοτισμού, την communitas, η οποία κάνει τον καθένα να νιώθει ενσωματωμένο μέσα σε ένα ορμητικό ρεύμα, τον γεμίζει με πληρότητα, σαν να είναι ενιαίος με τον κόσμο, ώστε τον διεγείρει να κάνει πράξεις που, εάν βρισκόταν σε νηφάλια κατάσταση, θα του ήταν αδιανόητο ότι μπορούσε ποτέ να τις κάνει.

Το συναίσθημα αυτό διαμορφώνεται και ριζώνει στον ψυχισμό του ατόμου κατά τα πρώτα στάδια της κοινωνικοποίησης, όταν βρίσκεται ακόμα κάτω από τη φροντίδα και την προστασία της κοινότητας. Ιδιαίτερα κατά το προγλωσσικό στάδιο, όπου το νήπιο δεν έχει αρχίσει ακόμα να διαχωρίζει τον εαυτό του από τον εξωτερικό κόσμο, το communitas εκφράζει την ενότητά του με τον κόσμο και αυτό του χαρίζει το αίσθημα της πληρότητας και της μαγείας. Στην πορεία της ενηλικίωσης, το συναίσθημα του κοινοτισμού μειώνεται, εξαιτίας της διαμόρφωσης και αντιπαράθεσης άλλων όρων: από την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, από την ανάληψη κοινωνικού ρόλου κ.ά. Οι λειτουργίες της κοινωνικής οργάνωσης ανανεώνουν με επετειακές τελετουργίες το συναίσθημα του κοινοτισμού, για τη συντήρηση της κοινωνικής συνοχής, είτε αυθόρμητα στις εξισωτικές κοινωνίες είτε με σφετερισμό από την κυρίαρχη εξουσία και για λογαριασμό της, στις ασύμμετρες. Στη δεύτερη περίπτωση η κοινωνία συμμετέχει μάλλον παθητικά.

Παρά τον σφετερισμό και την υποτόνισή του από τον κυρίαρχο λόγο, το συναίσθημα του κοινοτισμού και της μαγείας αναβιώνει και σε ατομικές περιπτώσεις, π.χ. στην ανάκληση ξεχασμένων εμπειριών, καθώς επίσης και στις περιπτώσεις συλλογικής δράσης, σωματείων κ.ά. Εκεί όμως που αναδύεται με πλήρη ένταση είναι στα κοινωνικά κινήματα και τους μετασχηματισμούς. Απαραίτητος όρος για την εκδήλωσή τους είναι η ενότητα. Όλα τα κινήματα των προκαπιταλιστικών κοινωνιών αναβιώνουν την communitas με τελέσεις έκστασης, ώστε τα άτομα να περάσουν στην κατάσταση εκείνη της μαγείας που τα εμπνέει με πληρότητα και με τη δύναμη για μεγάλες πράξεις αψηφώντας ακόμα και το φόβο του θανάτου. Στα κινήματα που εκδηλώνονται, σήμερα, στην Αφρική, π.χ. στη Χρυσή Ακτή, αναβιώνει η ίδια εκστασική μέθεξη. Τα κινήματα που σάρωσαν τη Ευρώπη στον Πόλεμο των Χωρικών, τον 16ο αιώνα, είχαν εκστασικό και οργιαστικό χαρακτήρα. Όσα όμως εκδηλώθηκαν κατόπιν στο Δυτικό κόσμο δεν συνοδεύονται από εκστασική μέθεξη, γιατί η επιβολή του ορθολογισμού και της εσωτερικής πειθαρχίας των ατόμων, που αναπτύχθηκε στο διάστημα αυτό, τα εμπόδιζε να περάσουν μια τέτοια μετάσταση του ψυχισμού - αν και οι επαναστάσεις του 1789 και του 1917 συνοδεύτηκαν από καρναβαλικές τελετές. Για το λόγο αυτό, το κίνητρο της communitas εμφανίστηκε με τη μορφή της αλληλεγγύης.

[…] Ο δεύτερος όρος της αντίστασης είναι η αξιοπρέπεια. Αν η αλληλεγγύη αφορά τη συνεκτική στάση των ατόμων, η αξιοπρέπεια αφορά την αντιπαραθετική. Δεν πρόκειται απλώς για την αστική ετικέτα με την οποία χαρακτηρίζεται κάποιος ως «κύριος» ούτε για την προάσπιση της τιμής, όπως τον επικαλείται η αριστοκρατία και ο λαϊκός κώδικας της τιμής/ντροπής, ούτε για άλλες παρόμοιες συμπεριφορές των ασύμμετρων κοινωνιών. Πρόκειται για κάτι πιο σημαντικό. Για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων, εκείνων τουλάχιστον που ψηφίστηκαν το 1948 από τον ΟΗΕ και αγνοήθηκαν από την κοινωνία των «ανοικτών ευκαιριών», για να τα καταπατηθούν από την παγκοσμιοποίηση και την πολιτική της αντιτρομοκρατίας. Αξιοπρέπεια είναι η στάση απαξίωσης προς κάθε πράξη ή σχέση (πελατειακή, δουλική κ.ά.) που θέτει το άτομο στη διάθεση ελέγχου και εκμετάλλευσης από τους άλλους. Είναι ο απαράβατος όρος της ισοτιμίας και της ισονομίας. Είναι εκείνο που συνενώνει τις θεμελιώδεις αρχές της αδελφότητας-ισότητας-ελευθερίας. Εκείνο που ο δήθεν «ελεύθερος» Δυτικός κόσμος συνάντησε και αναγνώρισε στους Ινδιάνους και άλλους εξισωτικούς λαούς, που τους κατάκτησε ή τους εξόντωσε. Εκείνο που στην ακραία έκφρασή του κάνει τον βασανιζόμενο να περιφρονεί τον βασανιστή του και να αντέχει την «βάσανο της μαρτυρίας», όπως αναφέρεται από τον M. Foucault για την αντοχή στα βασανιστήρια του τροχού στην εποχή των Λουδοβίκων, από τις εκθέσεις των ανθρωπολόγων για το ίδιο φαινόμενο στη Σρι Λάνκα και τη Ναμίμπια, καθώς επίσης από τη γνωστή γενναιότητα με την οποία αντιμετώπισαν οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, άνδρες και γυναίκες, τα μαρτύρια κατά την Κατοχή, τον εμφύλιο και την περίοδο της Χούντας. Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια συνιστούν ενότητα και τροφοδοτούν την ελπίδα. (Σωτήρης Δημητρίου, συντομευμένο)

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Κ. Καβάφη, Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον

Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στα Νέα Γράμματα τον Απρίλη του 1911. Έχει ως πηγή τον Βίον Αντωνίου από τους Παράλληλους Βίους του Πλουτάρχου.

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ΄, ακουσθεί

αόρατος θίασος να περνά

με μουσικές εξαίσιες, με φωνές-

την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου

που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου

που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανοφέλετα θρηνήσεις.

Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,

αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που φεύγει.

Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πεις πως ήταν

ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·

μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.

Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,

σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,

πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,

κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ’ όχι

με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,

ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,

τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,

κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις. 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ Α

Να αποδοθούν με 100 περίπου λέξεις τα χαρακτηριστικά της αλληλεγγύης και της αξιοπρέπειας με βάση το κείμενο 2.

ΘΕΜΑ Β

1. Να συνθέσεις σε ένα κείμενο 150 περίπου λέξεων τις πληροφορίες των μη λογοτεχνικών κειμένων σχετικά με την έννοια της αξιοπρέπειας.

2.  «Κάθε άνθρωπος ή θεσμός που προσπαθεί να κλέψει την αξιοπρέπειά μου θα αποτύχει». Nelson Mandela: Να σχολιαστεί η άποψη αυτή σε μία παράγραφο των 100 περίπου λέξεων.

3.  Να βρεις και στα δύο κείμενα πέντε (5) παραδείγματα μεταφορικής χρήσης της γλώσσας, να δικαιολογήσεις τη χρήση τους  και να τα αποδώσεις κυριολεκτικά.

4.  Να αντικατασταθούν οι λέξεις των δύο πρώτων παραγράφων του κειμένου 1 που φέρουν έντονη γραφή με συνώνυμες χωρίς να αλλοιώνεται το αρχικό νόημα του κειμένου.

5.  Ποια μέσα χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του  κειμένου 2 και γιατί;

ΘΕΜΑ Γ

Ποια στάση ζωής υπαγορεύει ο ποιητής για τις δύσκολες περιστάσεις και ποιοι κειμενικοί δείκτες συμβάλλουν στην ανάδειξή της; Πώς σχολιάζεις τη στάση αυτή;

ΘΕΜΑ Δ

Σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο 350 περίπου λέξεων αναφέρεσαι στις αξίες από τις οποίες επιβάλλεται να εμφορείται ο σημερινός νέος, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιμετωπίζει επιτυχώς τις σύγχρονες προκλήσεις της ζωής.