Ισπανία: Νόμιμη -υπό αυστηρές προϋποθέσεις- η ευθανασία

 Το ισπανικό κοινοβούλιο ενέκρινε οριστικά τη νομιμοποίηση της ευθανασίας και της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας και έτσι η Ισπανία γίνεται μια από τις ελάχιστες χώρες στον κόσμο και η τέταρτη στην Ευρώπη που επιτρέπει σε έναν ασθενή που πάσχει από ανίατη ή εκφυλιστική νόσο να πεθάνει βάζοντας τέλος στα δεινά του.

Ο νόμος, που αποτελούσε προτεραιότητα για την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ, θα τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο και εγκρίθηκε χάρη στις ψήφους των βουλευτών της αριστεράς και του κέντρου με ευρεία πλειοψηφία 202 από τους 350 βουλευτές. Οι 141 βουλευτές της δεξιάς και της άκρας δεξιάς ψήφισαν κατά και 2 απείχαν.

«Σήμερα είναι μία σημαντική ημέρα: βαδίζουμε προς την αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Βαδίζουμε προς μία κοινωνία πιο ανθρώπινη και δίκαιη για τους ανθρώπους που υποφέρουν και για τις οικογένειές τους», δήλωσε η υπουργός Υγείας Καρολίνα Νταρίας ενώπιον των βουλευτών.

Ο ισπανικός νόμος νομιμοποιεί την ευθανασία, όταν ο γιατρός προκαλεί τον θάνατο του ασθενούς, καθώς και την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία, όταν ο ασθενής λαμβάνει μόνος του τη δόση ενός σκευάσματος που θα του προκαλέσει τον θάνατο.

Αυστηροί όροι

Ο ισπανικός νόμος προβλέπει ότι κάθε άνθρωπος που πάσχει από σοβαρή και ανίατη ασθένεια ή από χρόνιους πόνους που τον φέρνουν σε θέση αδυναμίας μπορεί να ζητήσει την βοήθεια του ιατρικού σώματος για να πεθάνει και να αποφύγει τα αβάστακτα δεινά.

Το άτομο, ισπανός πολίτης ή κάτοικος της Ισπανίας θα πρέπει να έχει πλήρη πνευματική ικανότητα και συνείδηση όταν διατυπώνει το αίτημα, που πρέπει να γίνει γραπτά και να επαναληφθεί σε 15 ημέρες.

Ο γιατρός μπορεί να απορρίψει το αίτημα, αν θεωρήσει ότι δεν εκπληρώνονται τα αναγκαία κριτήρια. Το αίτημα πρέπει να εγκριθεί και από άλλον γιατρό και να λάβει την τελική έγκριση επιτροπής αξιολόγησης.

Επιπλέον, οποιοσδήποτε επαγγελματίας της υγείας μπορεί να προβάλει «αντίρρηση συνειδήσεως» και να αρνηθεί να συμμετάσχει στην διαδικασία, την οποία αναλαμβάνει το εθνικό σύστημα υγείας.

«Mar adentro»

Το θέμα της ευθανασίας απασχολούσε τον δημόσιο διάλογο στην Ισπανία, που βρίσκεται στην τέταρτη θέση παγκοσμίως ως προς το προσδόκιμο ζωής, από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και βρέθηκε στο προσκήνιο από τότε που ο τετραπληγικός Ραμόν Σαμπέδρο κατέγραψε την υποβοηθούμενη αυτοκτονία του το 1998, αφού τα δικαστήρια του αρνήθηκαν το δικαίωμα στον θάνατο.

Η ιστορία του μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο στην πολυβραβευμένη ταινία «Mar adentro» (Η Θάλασσα μέσα μου, 2004). «Είναι μια νίκη για τους ανθρώπους που θα μπορέσουν να επωφεληθούν και επίσης για τον Ραμόν», δήλωσε στο AFP Η Ραμόνα Μανέιρο, η φίλη του Ραμόν Σαμπέδρο που τον βοήθησε να πεθάνει.

Άλλη υπόθεση που απασχόλησε την ισπανική κοινή γνώμη, ο Λουίς Μόντες, ο αναισθησιολόγος που βοήθησε 73 ασθενείς σε καταληκτικό στάδιο να πεθάνουν. Η ισπανική δικαιοσύνη έκλεισε οριστικά τον φάκελο του 2007.

Πρόσφατα, το 2019, ο Ανχελ Χερνάντεθ συνελήφθη διότι βοήθησε τη γυναίκα του που υπέφερε από σκλήρυνση κατά πλάκας να πεθάνει. Περιμένει να δικαστεί.

Σχεδόν το 90% των Ισπανών έχουν ταχθεί υπέρ της νομιμοποίησης της ευθανασίας , σύμφωνα με δημοσκόπηση του 2019. Η δεξιά, η άκρα δεξιά και η καθολική εκκλησία είναι αντίθετες στην νομιμοποίηση της ευθανασίας.

Ο Ραφαέλ Μποτέγια, 35χρονος Ισπανός που είναι παράλυτος από τον λαιμό και κάτω έπειτα από τροχαίο στα 19 του χρόνια, δήλωσε στο Reuters ότι είναι ανακουφισμένος από την ψήφιση του νόμου που του δίνει την επιλογή σε περίπτωση που θα την χρειασθεί.

«Αν για κάποιον λόγο κάποιος έχει κουραστεί να ζει, κανείς δεν έχει την δύναμη να του πει "Οχι, θα ζήσεις γιατί οι ψηφοφόροι μου ή η ιδεολογία μου λένε το αντίθετο», είπε.

Έξω από την έδρα του κοινοβουλίου, μαζί με τους διαδηλωτές υπέρ του δικαιώματος σε έναν αξιοπρεπή θάνατο, η Ασουν Γκόμεθ Μπουένο, ο σύζυγος της οποίας υπέφερε από σκλήρυνση κατά πλάκας και πέθανε στα 50 του χρόνια αφού υπέφερε επί πολλά χρόνια, δήλωσε ανακουφισμένη: «Με έλεγαν δολοφόνο διότι ήθελα να βοηθήσω τον άντρα μου να σταματήσει να υποφέρει».

Το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία έχουν ήδη νομιμοποιήσει την ευθανασία. Αντίστοιχο σχέδιο ματαιώθηκε την Δευτέρα στην Πορτογαλία, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικό νομοσχέδιο που είχε λάβει την έγκριση του κοινοβουλίου.

Πηγή: iefimerida.gr

Μπιλ Γκέιτς: Στόχος οι μηδενικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου μέχρι το 2050

 «Δύο αριθμούς πρέπει να γνωρίζουμε αναφορικά με την κλιματική αλλαγή. Ο πρώτος είναι 51 δισ. Ο άλλος είναι το μηδέν. 51 δισ. είναι οι τόνοι αερίων θερμοκηπίου που προστίθενται κάθε χρόνο στην ατμόσφαιρα. Το μηδέν είναι αυτό που πρέπει να αποτελέσει τον στόχο μας. Για να σταματήσει η υπερθέρμανση και να αποφευχθούν οι χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι άνθρωποι πρέπει να σταματήσουν να προσθέτουν αέρια θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Το κλίμα είναι σαν μια μπανιέρα που γεμίζει σιγά σιγά με νερό. Ακόμα κι αν επιβραδύνουμε τη ροή του νερού σε μια σταγόνα, κάποια στιγμή η μπανιέρα θα ξεχειλίσει. Ο καθορισμός ενός στόχου για τη μείωση των εκπομπών μας δεν θα πετύχει. Ο μόνος λογικός στόχος είναι το μηδέν.

Ακούγεται δύσκολο, γιατί θα είναι. Πάρτε για παράδειγμα τον περασμένο χρόνο: η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε τόσο πολύ, λόγω της Covid-19, που ο κόσμος εξέπεμψε λιγότερα αέρια θερμοκηπίου. Η μείωση θα είναι, ωστόσο, πιθανώς γύρω στο 5%, πράγμα που σημαίνει ότι απελευθερώσαμε το ισοδύναμο 48-49 δισ. τόνων άνθρακα, αντί για 51 δισ. Σκεφτείτε τι χρειάστηκε γι’ αυτή τη μείωση της τάξης του 5%. Πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν και δεκάδες εκατομμύρια τέθηκαν εκτός εργασίας. Για να το θέσω ήπια, δεν ήταν μια κατάσταση που θα ήθελε κανείς να συνεχιστεί ή να επαναληφθεί. Ωστόσο, οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου μειώθηκαν κατά μόλις 5% και πιθανώς και λιγότερο. Αυτή η μικρή μείωση των εκπομπών συνιστά απόδειξη ότι δεν μπορούν να φθάσουμε στο μηδέν απλώς, ή κυρίως, πετώντας με αεροσκάφη και οδηγώντας λιγότερο. Όπως χρειαστήκαμε νέα διαγνωστικά τεστ, θεραπείες και εμβόλια για το νέο κορωνοϊό, χρειαζόμαστε και νέα εργαλεία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής: τρόπους μηδενικών εκπομπών άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την κατασκευή πραγμάτων, την καλλιέργεια τροφίμων, τον κλιματισμό των κτιρίων μας, τη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών ανά την υφήλιο».

Γκέιτς: «Είμαι ατελής αγγελιαφόρος για την κλιματική αλλαγή, αλλά έχω ενημερωμένη άποψη»

«Γνωρίζω», γράφει ο Μπιλ Γκέιτς, «ότι είμαι ένας ατελής αγγελιαφόρος για την κλιματική αλλαγή. Ο κόσμος δεν έχει έλλειψη από πλούσιους με μεγάλες ιδέες για το τι πρέπει να κάνουν οι άλλοι, ή που νομίζουν ότι η τεχνολογία μπορεί να διορθώσει κάθε πρόβλημα. Έχω στην κατοχή μου μεγάλα σπίτια, πετώ με ιδιωτικά αεροσκάφη -για την ακρίβεια πέταξα με ένα στο Παρίσι για τη σύνοδο για το κλίμα, άρα ποιος είμαι εγώ για να κάνω μαθήματα σε οποιονδήποτε για το περιβάλλον;

Δηλώνω ένοχος και στις τρεις κατηγορίες. Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι είμαι ένας πλούσιος με άποψη. Πιστεύω, όμως, ότι η άποψή μου είναι ενημερωμένη κι ότι προσπαθώ διαρκώς να μαθαίνω περισσότερα. Είμαι επίσης φίλος της τεχνολογίας. Αλλά όσον αφορά στην κλιματική αλλαγή, γνωρίζω ότι η καινοτομία δεν είναι το μόνο που χρειαζόμαστε. Αλλά δεν μπορούμε να διατηρήσουμε βιώσιμη τη Γη χωρίς αυτήν. Οι τεχνολογικές επιδιορθώσεις δεν επαρκούν, αλλά είναι αναγκαίες.

Πράγματι, το δικό μου αποτύπωμα άνθρακα είναι παράλογα υψηλό. Για μεγάλο διάστημα ένιωθα ενοχές γι’ αυτό. Γράφοντας αυτό το βιβλίο, με έκανε να συνειδητοποιήσω ακόμη περισσότερο την ευθύνη μου να μειώσω τις δικές μου εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η μείωση του αποτυπώματος άνθρακά μου είναι το λιγότερο που μπορεί κανείς να περιμένει από κάποιον στη θέση μου. Το 2020 άρχισα να αγοράζω βιώσιμα καύσιμα αεροσκαφών και θα αντισταθμίσω τις εκπομπές ρύπων από τα αεροπορικά ταξίδια της οικογένειάς μου το 2021. Για τις μη προερχόμενες από αεροπορικά ταξίδια εκπομπές ρύπων μας αγοράζω αντισταθμίσεις μέσω μιας εταιρείας, που αφαιρεί το διοξείδιο του άνθρακα από τον αέρα και από μια ΜΚΟ που εγκαθιστά αναβαθμίσεις καθαρής ενέργειας σε προσιτές κατοικίες στο Σικάγο.

Οι λύσεις που προτείνει ο Μπιλ Γκέιτς

»Επενδύω επίσης σε τεχνολογίες μηδενικής εκπομπής άνθρακα. Κάποια πράγματα, όπως η ηλεκτρική ενέργεια και τα αυτοκίνητα, προσελκύουν ιδιαίτερη προσοχή, αλλά είναι μόνον η αρχή», σημειώνει στο απόσπασμα του βιβλίου του ο Μπιλ Γκέιτς.

«Τα επιβατικά αυτοκίνητα αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το ήμισυ όλων των εκπομπών από τα ΜΜΜ, οι οποίες με τη σειρά τους αντιπροσωπεύουν 16% όλων των εκπομπών παγκοσμίως. Στο μεταξύ, η παραγωγή χάλυβα και τσιμέντου αντιπροσωπεύει περίπου το 10% όλων των εκπομπών. Μόνον η Αμερική παράγει ετησίως πάνω από 96 εκατ. τόνους τσιμέντου, ένα από τα βασικά συστατικά του μπετόν, και δεν είμαστε καν οι μεγαλύτεροι καταναλωτές του υλικού αυτού, η Κίνα είναι, που χρησιμοποίησε περισσότερο μπετόν τα πρώτα 16 χρόνια του 21ου αιώνα απ’ ό,τι οι ΗΠΑ ολόκληρο τον 20ό αιώνα.

Για να φτιάξεις τσιμέντο, χρειάζεσαι ασβέστη, και γι’ αυτό ξεκινάς με ασβεστόλιθο, που καις σε καμίνι μέχρις ότου πάρει το προϊόν που ζητάς -ασβέστη για το τσιμέντο σου -συν κάτι που δεν θέλεις, δηλαδή διοξείδιο του άνθρακα. Ουδείς γνωρίζει τρόπο παραγωγής τσιμέντου που να παρακάμπτει αυτή τη διαδικασία. Για κάθε τόνο τσιμέντου παράγεται κι ένας τόνος διοξειδίου του άνθρακα. Από τώρα και μέχρι το 2950 η παγκόσμια ετήσια παραγωγή τσιμέντου προβλέπεται να αυξηθεί λίγο, καθώς επιβραδύνεται η οικοδομική έκρηξη στην Κίνα και επιταχύνεται σε μικρότερες, αναπτυσσόμενες χώρες, προτού παγιωθεί κοντά στα τέσσερα δισ. τόνων ετησίως, όπου βρίσκεται χονδρικά σήμερα.

Το τσιμέντο είναι δύσκολη υπόθεση, όμως μια-δυο εταιρείες έχουν καλές ιδέες. Μια προσέγγιση είναι η έγχυση ανακυκλωμένου διοξειδίου του άνθρακα ξανά στο τσιμέντο προτού χρησιμοποιηθεί στο εργοτάξιο, και η εταιρεία πίσω απ’ αυτή την ιδέα είναι η CarbonCure, που έχει αρκετές δεκάδες πελάτες, μεταξύ των οποίων η LinkedIn και τα McDonald’s. Mέχρι τώρα μπορεί να μειώσει τις εκπομπές κατά περίπου 10%, αλλά ελπίζει να φθάσει στο 33% κάποια στιγμή.

Μια άλλη πιο θεωρητική προσέγγιση προβλέπει την παραγωγή τσιμέντου από θαλασσινό νερό και διοξείδιο του άνθρακα, που συλλαμβάνεται από εργοστάσια παραγωγής ενέργειας. Οι εφευρέτες της ιδέας αυτής θεωρούν ότι τελικά θα μπορέσουν μειώσουν τις εκπομπές άνω του 70%», αναφέρει.

Γκέιτς: Υψηλή η υποστήριξη της κοινής γνώμης για δράση για την κλιματική αλλαγή

Και συνεχίζει: «Έχω επενδύσει πάνω από ένα δισ. δολάρια σε προσεγγίσεις, που ελπίζω να βοηθήσουν την υφήλιο να φθάσει στο στόχο του μηδέν, περιλαμβανομένων της προσιτής και καθαρής, βιώσιμης ενέργειας και της παραγωγής χάλυβα, κρέατος και τσιμέντο με χαμηλές εκπομπές. Φυσικά, η επένδυση σε τέτοιες εταιρείες δεν μειώνει το δικό μου αποτύπωμα άνθρακα. Αλλά αν έχω επιλέξει νικητές, τότε αυτοί θα έχουν απομακρύνει πολύ περισσότερο άνθρακα, από την ποσότητα για την οποία ευθυνόμαστε εγώ κι η οικογένειά μου. Ο στόχος, εξάλλου, δεν είναι απλώς να αντισταθμίσει κάθε άτομο τις εκπομπές του, αλλά να αποφύγουμε μια κλιματική καταστροφή.

Όταν η παγκόσμια οικονομία βυθίστηκε το 2008 σε σοβαρή ύφεση το 2008, η υποστήριξη της κοινής γνώμης σε δράσεις για την κλιματική αλλαγή μειώθηκε. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να δουν πώς θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε δύο κρίσιες ταυτόχρονα. Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μολονότι η πανδημία σακάτεψε την παγκόσμια οικονομία, η υποστήριξη για δράση αναφορικά με την κλιματική αλλαγή παραμένει υψηλή. Οι εκπομπές μας, φαίνεται, δεν είναι πλέον πρόβλημα, την αντιμετώπιση του οποίου θέλουμε να αναβάλουμε.

Το ερώτημα τώρα είναι: τι να κάνουμε για να εκμεταλλευτούμε αυτή την ευνοϊκή συγκυρία. Για μένα η απάντηση είναι σαφής. Την επόμενη δεκαετία πρέπει να εστιάσουμε σε τεχνολογίες, πολιτικές και δομές της αγοράς που θα μας βάλουν στο δρόμο της εξάλειψης των αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2050. Είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια καλύτερη αντίδραση σ’ ένα μίζερο 2020 απ’ το να αφιερώσουμε τα επόμενα δέκα χρόνια για την επίτευξη αυτού του φιλόδοξου στόχου», καταλήγει ο Μπιλ Γκέιτς.

Πηγή: iefimerida.gr -

Αφιέρωμα του BBC για τα τσακώνικα

 

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Αφιέρωμα του BBC για τα τσακώνικα -«Μια από τις αρχαιότερες ζωντανές γλώσσες της Ευρώπης»

Ενα μοναδικό αφιέρωμα στη γλώσσα που μιλούσαν οι αρχαίοι Σπαρτιάτες πριν από 2.400 χρόνια και εξακολουθούν να τη μιλούν μέχρι και σήμερα 2.000 άνθρωποι, έκανε το BBC.

Η δημοσιογράφος του βρετανικού δικτύου Angela Dansby, βρέθηκε στην Πελοπόννησο και μελέτησε τις ρίζες της γλώσσας που μιλούσαν οι περίφημοι αρχαίοι πολεμιστές.

Καθώς μπαίνεις στο ορεινό χωριό Πέρα Μελανά στη νότια χερσόνησο της Πελοποννήσου, πιθανότατα θα ακούσεις τον βρυχηθμό των σκούτερ να αντηχούν στους στενούς δρόμους και τα τιτιβίσματα των πουλιών που κλέβουν ώριμα φρούτα από τα δέντρα, όπως περιγράφει. Αλλά αν πλησιάσετε το κεντρικό καφέ του χωριού, θα ακούσετε έναν μάλλον ασυνήθιστο ήχο. Είναι ο ήχος των συνομιλιών μεταξύ των μεγαλύτερων σε ηλικία κατοίκων, οι οποίοι μιλούν σε μια 3.000 ετών, που ονομάζεται Τσακώνικα, όπως περιγράφει η ίδια.

Οι ομιλητές είναι οι γλωσσικοί απόγονοι της αρχαίας Σπάρτης, της εμβληματικής ελληνικής πόλης-κράτους, και μέρος μιας πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς και πληθυσμού που ονομάζεται Τσακώνικος.

«Η Θωμαΐς Κουνιά, γνωστή ως η “αυτοκράτειρα των Τσακωνικών” για την επιδεξιότητά της στη γλώσσα, λέει στη φίλη της για το ψωμί που έψησε εκείνο το πρωί, αλλά ο Έλληνας μεταφραστής μου δεν μπορεί να την καταλάβει. Αντ' αυτού, η Κουνιά μεταφράζει για αυτόν στα ελληνικά και στη συνέχεια αυτός μου τα μεταφέρει, σαν να παίζουμε χαλασμένο τηλέφωνο. Αυτό που ακούω μου προκαλεί δέος. Αυτές οι κυρίες είναι μερικές από τους τελευταίες ομιλητές μιας από τις παλαιότερες γλώσσες του κόσμου.

Σήμερα, μόνο περίπου 2.000 από τους 10.000 Τσάκωνες, κυρίως πρεσβύτεροι, εξακολουθούν να μιλούν Τσακωνικά και η γλώσσα περιορίζεται σε 13 πόλεις και χωριά που βρίσκονται γύρω από την Πέρα Μελανά. Ενώ τα ελληνικά είναι η επίσημη γλώσσα της περιοχής, τα Τσακώνικα μιλούνται συχνά στα σπίτια και συχνά δημόσια εδώ. Ωστόσο, το μέλλον τους παραμένει αβέβαιο.

«Χάνουμε τα Τσακώνικα χωρίς αυθεντικούς δασκάλους», είπε η Κουνιά. «Προσπαθώ να τα διατηρήσω τα τελευταία 40 χρόνια. Είναι καθήκον μου να το κάνω».

Τα Τσακώνικα δεν είναι σημαντικά μόνο για την ταυτότητα και τον πολιτισμό των Τσακώνων, αλλά είναι η μόνη συνεχής κληρονομιά των αρχαίων Σπαρτιάτων. Είναι επίσης η παλαιότερη ζωντανή γλώσσα στην Ελλάδα - που προηγείται της νεοελληνικής κατά περίπου 3.100 χρόνια - και μία από τις παλαιότερες γλώσσες στην Ευρώπη.

«Αν χάσουμε τη γλώσσα μας, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι είμαστε Τσάκωνες», εξήγησε η Ελένη Μάνου, συγγραφέας και δασκάλα των τσακωνικών, στην κοντινή πόλη Λεωνίδιο.

Η Τσακωνική διάλεκτος βασίζεται στη δωρική γλώσσα που μιλούσαν οι αρχαίοι Σπαρτιάτες και είναι η μόνη διάλεκτος που απομένει από το δυτικό δωρικό κλάδο των ελληνικών γλωσσών. Αντίθετα, η ελληνική γλώσσα κατάγεται από την Ιωνική και την Αττική διάλεκτο, που ανήκουν στον ανατολικό κλάδο. Ενώ κάθε μία από αυτές χρησιμοποιεί παρόμοιο αλφάβητο, η τσακωνική έχει περισσότερα φωνητικά σύμβολα και διαφέρει ως προς τη δομή και την προφορά. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα τσακώνικα είναι πιο κοντά στα αρχαία από τα σύγχρονα ελληνικά, αλλά καμία από αυτές τις γλώσσες δεν είναι αμοιβαία κατανοητή.

Μια διάσημη φράση που μοιάζει με Τσακωνικά επινοήθηκε από τον Λεωνίδα Α ', βασιλιά των Σπαρτιατών, το 480 π.Χ. στη Μάχη των Θερμοπλών όταν οδήγησε 300 από τους άντρες του και περίπου 1.000 άλλους Έλληνες σε έναν αγώνα ενάντια σε 500.000 Πέρσες. Λαμβάνοντας υπόψη τις αναντιστοιχίες στις δυνάμεις, ο Πέρσης διοικητής ζήτησε από τον Λεωνίδα να παραδώσει όλα τα όπλα ή να πεθάνει. Ο Λεωνίδας απάντησε στα Λακωνικά, «Ελάτε να τα πάρετε!» («Μολών λαβέ»).

Η Λακωνική ήταν η δωρική διάλεκτος που μιλούνταν στη Σπαρτιάτικη πολιτεία της Λακωνίας και από τον Μεσαίωνα έγινε γνωστή ως Τσακωνική ή Τσακωνικά.

«Τα Τσακώνικα είναι η κύρια απόδειξη της σπαρτιατικής μας σύνδεσης », σημείωσε η Μάνου. «Και από την άποψη της καρδιάς, είμαστε άμεσοι απόγονοι. Για μένα και πολλούς άλλους Τσάκωνες, όταν πηγαίνουμε στη Σπάρτη, νιώθω σαν στο σπίτι μου».

Αν και η Πέρα Μελανά και τα άλλα χωριά όπου τα Τσακώνικα εξακολουθούν να ομιλούνται, βρίσκονται περίπου 55 έως 100 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της αρχαίας Σπάρτης, η γεωγραφική τους απόσταση από την πρωτεύουσα που κάποτε τους κυβερνούσε, βοήθησε στη διατήρηση της γλώσσας. Αφού οι Βισιγότθοι λεηλάτησαν τη Σπάρτη το 396 μ.Χ., η πόλη τελικά εγκαταλείφθηκε και οι υπόλοιποι Σπαρτιάτες έφυγαν και εγκαταστάθηκαν σε αυτές τις ορεινές περιοχές. Κατά τη διάρκεια των αιώνων, τα Τσακωνικά διατηρήθηκαν σε αυτές τις απομονωμένες αγροτικές κοινότητες που πέρασαν ήσυχα τη γλώσσα από γενιά σε γενιά. Αυτές οι κοινότητες παρέμειναν σχετικά απομονωμένες μέχρι την Ελληνική Επανάσταση (1821-29), η οποία οδήγησε στη μαζική εκπαίδευση και στη βελτίωση των υποδομών.

«Η κατασκευή δρόμων και λιμανιών έδωσε στους ανθρώπους μια διέξοδο από τα χωριά », είπε η Κουνιά. «Πολλοί κάτοικοι δεν επέστρεψαν ποτέ».

Στη δεκαετία του 1950, η εισαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε όλα τα χωριά των Τσακώνων και η έκθεση σε εθνικά μέσα μετάδοσης συνέδεαν τους κατοίκους με τον έξω κόσμο. Πολλοί επίσης μετακόμισαν σε άλλες χώρες για να αναζητήσουν καλύτερες ευκαιρίες εργασίας. Ένας από αυτούς ήταν ο Πάνος Μαρνέρης, τώρα δάσκαλος, ποιητής και τραγουδοποιός των Τσακωνικών, ο οποίος διαχειρίζεται τον ιστότοπο Tsakonika.

«Μέχρι το 1970, όταν έφυγα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Τυρό και άλλα χωριά στην περιοχή όπου μεγάλωσα, μιλούσαν 100% Τσακωνικά», είπε. «Αλλά κάθε χρόνο που επέστρεφα για επίσκεψη, όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν το μιλούσαν και αυτό με ενοχλούσε. Ο δρόμος από το Άστρος στο Λεωνίδιο χτίστηκε το 1958. Είκοσι χρόνια αργότερα, οι άνθρωποι σταμάτησαν να μιλούν Τσακωνικά».

Περίπου 5.000 άτομα μιλούσαν ακόμη τα Τσακωνικά στα τέλη της δεκαετίας του 1950, σύμφωνα με τη Μάνου. Αλλά αυτός ο αριθμός μειώθηκε κατά περισσότερο από το ήμισυ τις επόμενες δεκαετίες καθώς τα νέα ελληνικά έγιναν η εθνική γλώσσα το 1976 και ήρθαν δάσκαλοι στην περιοχή για να τη διδάξουν. Επιπλέον, τα Τσακωνικά στιγματίστηκαν ως «γλώσσα αγροτών». Ως αποτέλεσμα, ο πατέρας της Μάνου, ο οποίος ήταν γηγενής ομιλητής, αρνήθηκε να της διδάξει Τσακώνικα γιατί την έκρινε περιττή και ντροπιαστική. Στην πραγματικότητα, η γενιά του, τα περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό με τα παιδιά τους - μια απόφαση που τώρα πολλοί μετανιώνουν- καθώς τα τσακωνικά αναφέρονται ως «κρίσιμα απειλούμενη» γλώσσα από την Unesco.

Μέχρι τη δεκαετία του 1990, τα Τσακωνικά διδάσκονταν μαζί με τα ελληνικά σε ορισμένα τοπικά σχολεία, αλλά στη συνέχεια το μάθημα έγινε αποκλειστικά προαιρετικό. Σήμερα, δεν υπάρχουν καθόλου σχολεία σε αυτά τα γηράσκοντα χωριά, επειδή τόσο λίγα παιδιά ζουν εκεί.

«Μόνο 12 παιδιά ζουν σήμερα στο χωριό μου», είπε η Κουνιά. «Είναι ένα μεγάλο πρόβλημα χωρίς μια νεότερη γενιά να μεταδώσει τη γλώσσα».

Ενώ η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της τσακώνικης γλώσσας παραμένει σε αμφιβολία, το στίγμα που είχε στο παρελθόν, έχει πλέον εξαφανιστεί.

«Στη δεκαετία του 1960 -70, υπήρξε μια αλλαγή στάσης για τα Τσακωνικά ως κάτι που πρέπει να του δίνουμε αξία, παρά να το κρύβουμε», είπε η Μάνου. «Στην πραγματικότητα, πολλοί νεαροί Τσάκωνες ήταν θυμωμένοι με τους γονείς και τους παππούδες τους επειδή δεν τους μιλούσαν Τσακωνικά. Ζητούσα από τον πατέρα μου να τα μιλήσει στα παιδιά μου, αλλά αρνήθηκε. Τώρα είναι μοντέρνο στη νεότερη γενιά».

Σήμερα, δάσκαλοι, φιλόλογοι και πολιτικοί προσπαθούν με ενθουσιασμό να αναβιώσουν τη γλώσσα. Τουλάχιστον, δίνουν στα Τσακωνικά το σεβασμό που της αξίζει ως τη γλώσσα του Βασιλιά Λεωνίδα και όχι των αγροτών.

Στο Λεωνίδιο, δίγλωσσες πινακίδες στα τσακώνικα και τα ελληνικά, καλωσορίζουν τους επισκέπτες. Μία δηλώνει περήφανα: «Η γλώσσα μας είναι τα Τσακωνικά. Ζητήστε από τους ανθρώπους να σας τα μιλήσουν». Τα Τσακώνικα εμφανίζονται επίσης στο μουσείο της πόλης, στο «Αρχείον Τσακωνιάς», ένα σωματείο που ιδρύθηκε το 1954 για τη διατήρηση των γραπτών στα τσακωνικά, και στο ετήσιο φεστιβάλ Melitzazz κάθε καλοκαίρι. Το τελευταίο περιλαμβάνει τσακωνική μουσική, χορό, ύφανση χαλιών, πέτρινη αρχιτεκτονική και παρουσίαση της γλυκιάς, τοπικής ποικιλίας μελιτζάνας.

«Σήμερα είναι ντροπή αν δεν μιλάς τα Τσακωνικά», σημείωσε ο Χαράλαμπος Λυσικάτος, ο δήμαρχος της Νότιας Κυνουρίας στο Λεωνίδιο, ο οποίος είναι πολύ περήφανος για την κληρονομιά του ως Τσάκωνας. «Είναι το όνειρό μου να μιλήσουν τη γλώσσα περισσότεροι Τσάκωνες».

Ιστορικά, τα Τσακώνικα ήταν μια προφορική γλώσσα. Σύμφωνα με τον αυστηρό, απλό τρόπο ζωής τους, οι Δωριείς χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα μόνο από ανάγκη και δεν έγραφαν τίποτα. Στην πραγματικότητα, η λέξη «λακωνικός» προέρχεται από τη Λακωνία, της οποίας οι κάτοικοι ήταν γνωστοί για τη σύντομη ομιλία τους και τις περιεκτικές φράσεις τους. Έτσι, υπάρχουν σχετικά λίγες λέξεις Τσακώνων - περίπου 8.000 έως 10.000, σε σύγκριση με τις έως και πέντε εκατομμύρια στα νεοελληνικά.

«Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν υπάρχει λογοτεχνία στα τσακωνικά», δήλωσε ο Maxim Kisilier, επικεφαλής του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης στη Ρωσία, ο οποίος χαιρετίζεται από τους Τσάκωνες, ως έναν από τους καλύτερους ομιλητές της διαλέκτου. «Αλλά υπάρχουν εκφράσεις αγάπης». «Είναι η ποιότητα σε σχέση με την ποσότητα», αστειεύτηκε η Κούνια.

Η έλλειψη λεξιλογίου δεν είναι πρόβλημα, καθώς η τσακωνική γλώσσα δανείζεται λέξεις που δεν έχει, από τα ελληνικά και ακόμη και μια χούφτα από τα γαλλικά. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η διατήρηση της γλώσσας γραπτώς.

«Τα τσακωνικά έχουν μια πολύ ιδιαίτερη φωνητική και είναι δύσκολο να καταγραφούν τυπογραφικά», είπε ο Kisilier.

Η καλύτερη προσπάθεια μέχρι στιγμής είναι ένα λεξικό τριών τόμων που δημοσιεύθηκε από τον θείο της Κουνιά το 1986. Τώρα αρκετοί ομιλητές θέλουν να το ενημερώσουν και να το δημοσιεύσουν ξανά στο διαδίκτυο. Οι δήμοι της Νότιας και Βόρειας Κυνουρίας και το Αρχείο Τσακώνων υποστηρίζουν ηθικά αυτήν την πρωτοβουλία, αλλά δεν διαθέτουν τα χρήματα για να το κάνουν.

«Αυτό που δεν γράφεται, ξεθωριάζει», σημείωσε ο συγγραφέας των τσακωνικών, Σωτήρης Στενιώτης, ο οποίος άρχισε να συντάσσει λέξεις για ένα νέο λεξικό στα Τσακωνικά. «Σε αυτήν την εποχή των πληροφοριών με το Διαδίκτυο, δεν πρέπει να χάσουμε μια γλώσσα. Κάθε χωριό των Τσακώνων θα πρέπει να διαθέτει κέντρο για τσακώνικα για τους κατοίκους του και θα πρέπει να προσφέρονται μαθήματα τσακωνικών στη Σπάρτη και την Αθήνα».

Ο Πέτρις Δημήτρης, δήμαρχος του Πραστού, σκοπεύει να δημιουργήσει ένα τέτοιο κέντρο σε μια εγκαταλελειμμένη ταβέρνα στο σχεδόν ερημικό χωριό του. Προς το παρόν, μόνο το σωματείο “Αρχείον Τσακωνιάς” (Tsakonian Archives) και μερικές άλλες τοποθεσίες προσφέρουν μαθήματα τσακωνικών αυτοπροσώπως.

Φέτος, ο Covid-19 ενέπνευσε τη Μάνου να προσφέρει μαθήματα τσακωνικών online για πρώτη φορά, ανοίγοντας μια μεγάλη ευκαιρία για επέκταση της διδασκαλίας. Επίσης, ελπίζει να ξεκινήσει μια περιφερειακή ραδιοφωνική εκπομπή για να ενώσει περιοχές που μιλούν τα Τσακωνικά. Η ψηφιακή επανάσταση έχει επηρεάσει ακόμη και το σωματείο “Αρχείον Τσακωνιάς”, που στοχεύει να δημιουργήσει αντίγραφα ασφαλείας όλων των εκδόσεων του στην τσακωνική γλώσσα, ψηφιακά.

«Πρέπει να εμπλακούν περισσότεροι άνθρωποι, ειδικά οι νέοι - παρακαλώ να συμμετάσχουν - για να διατηρήσουν αυτήν τη γλώσσα», παρότρυνε ο Μαρνέρης.

Στις καρδιές των Τσακώνων, η γλώσσα τους θα επιβιώσει, αλλά θα είναι μια δύσκολη μάχη. Τα σύγχρονα, ψηφιακά λεξικά μπορούν να σώσουν τις τελευταίες λέξεις των αρχαίων Σπαρτιατών, αλλά μόνο αν, όπως θα έλεγε ο Λεωνίδας, οι Τσάκωνες «θα πάνε να τα παίρνουν!».

Πηγή: iefimerida.gr

ΕΡΩΤΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΙΑ

 

Το Συμπόσιον του Ξενοφώντα ανήκει στη συμποσιακή γραμματεία. Το συμπόσιο που περιγράφεται υποτίθεται ότι πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του πλούσιου Καλλία το 422 π.Χ. Αφορμή στάθηκε η νίκη στο παγκράτιο του νεαρού του φίλου Αυτόλυκου. Έπειτα από συζητήσεις για ποικίλα θέματα, ακολουθεί στο τέλος ένας διάλογος για τον πνευματικό και σαρκικό έρωτα.

Στο συγκεκριμένο κείμενο ο Σωκράτης αναφέρεται στον έρωτα και στη φιλία.

κείμενο

εἰ δὲ λαμυρώτερον λέγω, μὴ θαυμάζετε· ὅ τε γὰρ οἶνος συνεπαίρει καὶ ὁ ἀεὶ σύνοικος ἐμοὶ ἔρως κεντρίζει εἰς τὸν ἀντίπαλον ἔρωτα αὐτῷ παρρησιάζεσθαι. καὶ γὰρ δὴ δοκεῖ μοι ὁ μὲν τῷ εἴδει τὸν νοῦν προσέχων μεμισθωμένῳ χῶρον ἐοικέναι. οὐ γὰρ ὅπως πλείονος ἄξιος γένηται ἐπιμελεῖται, ἀλλ' ὅπως αὐτὸς ὅτι πλεῖστα ὡραῖα καρπώσεται. ὁ δὲ τῆς φιλίας ἐφιέμενος μᾶλλον ἔοικε τῷ τὸν οἰκεῖον ἀγρὸν κεκτημένῳ· πάντοθεν γοῦν φέρων ὅ τι ἂν δύνηται πλείονος ἄξιον ποιεῖ  τὸν ἐρώμενον. καὶ μὴν καὶ τῶν παιδικῶν ὃς μὲν ἂν εἰδῇ ὅτι ὁ τοῦ εἴδους ἐπαρκῶν ἄρξει τοῦ ἐραστοῦ, εἰκὸς αὐτὸν τἆλλα ῥᾳδιουργεῖν· ὃς δ' ἂν γιγνώσκῃ ὅτι ἂν μὴ καλὸς κἀγαθὸς ᾖ, οὐ καθέξει τὴν φιλίαν, τοῦτον προσήκει μᾶλλον ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι. μέγιστον δ' ἀγαθὸν τῷ ὀρεγομένῳ ἐκ παιδικῶν φίλον ἀγαθὸν ποιήσασθαι ὅτι ἀνάγκη καὶ αὐτὸν ἀσκεῖν ἀρετήν. (Ξ. Συμπ.8.24-27)

[λαμυρότερον = με περισσότερο θράσος / συνεπαίρω = σηκώνω μαζί ή συγχρόνως, παρασύρω / παρρησιάζομαι = μιλώ ελεύθερα ή με θάρρος σε κάποιον/ εἶδος = μορφή·σωματική ομορφιά / ἔοικα = [+ δοτ.] μοιάζω με / ἐφίεμαι [+γεν.] = επιθυμώ κάτι / ὅτι + υπερθετικός = όσο το δυνατόν / παιδικός = που ανήκει ή αρμόζει σε παιδί·που ανήκει ή αρμόζει σε αγαπητό παιδί / ἐπαρκῶ τινί τινος = χορηγώ, παρέχω σε κάποιον κάτι / ῥᾳδιουργῶ = φέρομαι άσχημα / ὀρέγομαι = [+ τελ. απρμφ.] επιθυμώ να.

ασκήσεις

1.     Να μεταφραστεί το χωρίο με έντονη γραφή.

2.     α. Ποια η άποψη του Σωκράτη γι’ αυτόν που στρέφει την προσοχή του στην εξωτερική μορφή και για εκείνον που επιθυμεί περισσότερο τη φιλία;

β. Ποια η σημασία της αρετής;

3.     α. ὅ τε γὰρ οἶνος συνεπαίρει καὶ ὁ ἀεὶ σύνοικος ἐμοὶ ἔρως κεντρίζει εἰς τὸν ἀντίπαλον ἔρωτα αὐτῷ παρρησιάζεσθαι. καὶ γὰρ δὴ δοκεῖ μοι ὁ μὲν τῷ εἴδει τὸν νοῦν προσέχων μεμισθωμένῳ χῶρον ἐοικέναι: Να μεταφερθούν οι κλιτοί τύποι στον άλλον αριθμό.

β. ἐφιέμενος, ᾖ, κεκτημένῳ, εἰδῇ, καθέξει, ἐπιμελεῖσθαι: Να γίνει γραμματική αναγνώριση των ρηματικών τύπων και να γραφεί το απρμφ. τους στον μέλλοντα.

4.     α. Να προσδιοριστεί η συντακτική θέση των ὅτι και ὅ τι του κειμένου.

β. Να χαρακτηριστεί το είδος των προτάσεων που εκφέρονται με υποτακτική και να δικαιολογηθεί η εκφορά τους αυτή.