Η Ανταρκτική χάνει 219 δισ. τόνους πάγου το χρόνο την τελευταία πενταετία

Η Ανταρκτική χάνει 219 δισ. τόνους πάγου το χρόνο την τελευταία πενταετία

Μεταξύ 2012-2017 η παγωμένη ήπειρος έχασε περίπου 219 δισεκατομμύρια τόνους πάγου ετησίως

Η τήξη των πάγων στην Ανταρκτική έχει επιταχυνθεί με ανησυχητικό ρυθμό τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ 2012-2017 η παγωμένη ήπειρος έχασε περίπου 219 δισεκατομμύρια τόνους πάγου ετησίως, συμβάλλοντας κατά 0,6 χιλιοστά το χρόνο στην άνοδο της στάθμης των θαλασσών.

Οι 84 επιστήμονες από 44 φορείς (NASA, ESA, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα), που έκαναν σχετικές δημοσιεύσεις στο περιοδικό «Nature», ανέφεραν ότι πριν το 2012 η Ανταρκτική έχανε πάγους με σταθερό ετήσιο ρυθμό 76 δισεκατομμυρίων τόνων, συνεισφέροντας 0,2 χιλιοστά ετησίως στην άνοδο της στάθμης των υδάτων. Όμως μετά το 2012 έχει υπάρξει τριπλασιασμός στις ετήσιες απώλειες.

Η επιδείνωση είναι πιο αισθητή στη Δυτική Ανταρκτική, όπου οι ετήσιες απώλειες των 53 δισ. τόνων στη δεκαετία του 1990 έχουν αυξηθεί σε 159 δισ. τόνους το χρόνο μετά το 2012. Στο βόρειο άκρο της ηπείρου, στην Ανταρκτική Χερσόνησο, υπάρχει αύξηση 25 δισ. τόνων ετησίως μετά το 2000, ενώ αντίθετα στην Ανατολική Ανταρκτική οι πάγοι εμφανίζουν μια μικρή αύξηση της τάξης των 5 δισ. τόνων ετησίως.

Σε περίπου τρία τρισεκατομμύρια τόνους υπολογίζονται συνολικά οι πάγοι που έχουν λιώσει κατά την τελευταία 25ετία. Αυτές οι απώλειες των ανταρκτικών πάγων έχουν οδηγήσει σε συνολική άνοδο της στάθμης των παγκόσμιων θαλασσών κατά 7,6 χιλιοστά μετά το 1992, με το 40% της ανόδου να έχει συμβεί μετά το 2012. Τα νέα ευρήματα, με επικεφαλής τον καθηγητή 'Αντριου Σέφερντ της Σχολής Γεωεπιστημών και Περιβάλλοντος του βρετανικού Πανεπιστημίου του Λιντς, παρέχουν την πιο ολοκληρωμένη εικόνα μέχρι σήμερα για τις διαχρονικές μεταβολές στην παγοκάλυψη της Ανταρκτικής.

Η ήπειρος είναι καλυμένη από περίπου 15,5 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα πάγου, που έχουν συσσωρευθεί μέσω χιονόπτωσης στη διάρκεια χιλιάδων ετών. Στο Νότιο Ωκεανό γύρω από την Ανταρκτική οι θαλάσσιοι πάγοι καλύπτουν μια πρόσθετη έκταση 18,5 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων το χειμώνα, με πάχος περίπου ένα μέτρο. Η Ανταρκτική διαθέτει αρκετό νερό σε μορφή πάγου για να αυξήσει την παγκόσμια στάθμη των θαλασσών κατά 58 μέτρα, αν ποτέ οι πάγοι της λιώσουν.

Ηλεκτρονικά παιχνίδια: διασκέδαση ή διαταραχή;

Ηλεκτρονικά παιχνίδια: διασκέδαση ή διαταραχή;

Η διασκέδαση-σήμα κατατεθέν του 21ου αιώνα δεν είναι ο κινηματογράφος, το κλάμπινγκ ή τα ταξίδια. Μοιάζει ελαφρώς περίεργο, όμως ο σύγχρονος άνθρωπος φαίνεται να προκρίνει αντί αυτών την οικιακή ψυχαγωγία, η οποία καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο μέρος του ελεύθερου χρόνου του. Αυτό βέβαια σημαίνει κυρίως δύο πράγματα: τηλεόραση (κυρίως διαδικτυακή) και ηλεκτρονικά παιχνίδια. Τα δεύτερα μάλιστα φαίνεται πως είναι τόσο... απολαυστικά που αποκτούν πια στάτους εθισμού και διαταραχής, όπως δηλαδή συμβαίνει και με τα περισσότερα ναρκωτικά.

Συγκεκριμένα «Διαταραχή Παιχνιδιού» («Gaming Disorder») είναι ο όρος, τον οποίο χρησιμοποίησε πρόσφατα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για να περιγράψει την εξάρτηση από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Αυτή, σύμφωνα με τη... διάγνωση, οδηγεί στην έλλειψη ελέγχου πάνω στον χρόνο που καταναλώνεται για το gaming αλλά και η προτεραιότητα που αποκτά το τελευταίο εις βάρος άλλων δραστηριοτήτων και τομέων της ζωής ενός ατόμου, όπως η εκπαίδευση, η εργασία και οι κάθε είδους ανθρώπινες σχέσεις.

Φυσικά οι πρώτες που αντιδρούν σε μια τέτοια κατηγοριοποίηση είναι οι εταιρείες που δημιουργούν αυτού του είδους τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Αλλωστε, με παγκόσμιο τζίρο που ξεπερνά τα 110 δισ. δολ., η βιομηχανία του gaming ήταν για το 2017 σχεδόν υπερδιπλάσια από το κινηματογραφικό box office και πολύ πιο κερδοφόρα από εκείνη της μουσικής. Οπως αντιλαμβάνεται κανείς, το gaming δεν είναι μόνο για παιδιά. Εκατομμύρια άνθρωποι όλων των ηλικιών κάθονται κάθε μέρα στον υπολογιστή ή στην κονσόλα, περνώντας μάλιστα εκεί, σε αρκετές περιπτώσεις, πολλές ώρες σε συνθήκες που μπορούν εύκολα να χαρακτηριστούν εθιστικές.

Το ζήτημα βέβαια καταλήγει (ξανά) οικονομικό. Αν, για παράδειγμα, η συγκεκριμένη «διαταραχή» αποκτήσει και συγκεκριμένη θεραπεία, τα ασφαλιστικά προγράμματα ανά τον κόσμο θα είναι πλέον υποχρεωμένα να τη λάβουν υπόψη. Σε κάθε περίπτωση, η σύγχρονη εκδοχή των ηλεκτρονικών παιχνιδιών φαίνεται πως είναι εδώ για να μείνει. Το ίδιο και τα «έξυπνα» τηλέφωνα, τα social media και ολόκληρος ο διασυνδεδεμένος πλανήτης. Με λίγα λόγια, ο Οργανισμός Υγείας έχει μπόλικη δουλειά... (ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΧΑΡΜΠΗΣ)

«Το περιβάλλον τραβάει τη σκανδάλη»

«Το περιβάλλον τραβάει τη σκανδάλη»

Επιστροφή στο μέλλον μιας ισόρροπης σχέσης του ανθρώπου με τη φύση, μέσω της ανάδειξης αφενός της σύγχρονης περιβαλλοντικής κρίσης και αφετέρου της πολύτιμης κληρονομιάς της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας επιχειρεί το διεθνές διεπιστημονικό συνέδριο με τίτλο «Οι δραματικές αλλαγές στον πλανήτη και οι ελληνικές ρίζες της οικολογικής ηθικής», που συνδιοργανώνεται στις 17-20 Ιουνίου από το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Διεθνές Κέντρο Επιστημών και Ελληνικών Αξιών στην Πάτρα.

«Πρόκειται για ένα γεγονός διεθνούς εμβέλειας. Περίπου 200 επιστήμονες και ερευνητές πρώτης γραμμής από όλο τον κόσμο, καθώς και στελέχη διεθνών οργανώσεων υγείας και περιβάλλοντος θα έρθουν στην Ελλάδα για να επικοινωνήσουν τα σημαντικά όσο και ανησυχητικά ευρήματα των ερευνών τους, αλλά και να κοινωνήσουν με τα ίχνη μιας άλλης σχέσης με τη φύση, που συναντάμε στην Αρχαία Ελλάδα», λέει στην «Κ» η κ. Πολυξένη Νικολοπούλου-Σταμάτη, αντιπρόεδρος του συνεδρίου και καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Παθολογικής Ανατομίας στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου.

«Σήμερα απαιτείται ένα σοκ! Η κρίση του περιβάλλοντος, ορατή και αόρατη, είναι πλέον σε κρίσιμο επίπεδο, με πολλαπλές και μακρόχρονες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Δεν πρόκειται για εικασίες, αλλά για επιστημονικά τεκμηριωμένες τοποθετήσεις για τις αιτίες της δραματικής υποβάθμισης του περιβάλλοντος, οι οποίες κατά κύριο λόγο σχετίζονται με μια λογική οικονομικής ανάπτυξης χωρίς περίσκεψη και δικαιοσύνη. Αυτό που λείπει είναι οι πολιτικές αποφάσεις. Η κρίση του περιβάλλοντος είναι ένα από τα πιο μεγάλα πολιτικά ζητήματα διεθνώς», σημειώνει η κ. Νικολοπούλου-Σταμάτη.

Η καθηγήτρια Ιατρικής επιμένει ειδικά στη συνέργεια των διαφόρων παραγόντων. «Μια τυπική προσέγγιση για το κάθε θέμα ξεχωριστά, για παράδειγμα βάζουμε όρια για κάθε πηγή ακτινοβολίας, αλλά στον ίδιο χώρο λειτουργούν πολλές πηγές, δρώντας σωρευτικά. Ευρύτερα: στο συνέδριο θα μιλήσουμε για την κλιματική αλλαγή, τη χημική ρύπανση και τους ενδοκρινικούς διαταράκτες, την ακτινοβολία, τα απόβλητα. Οφείλουμε να δούμε τη συνέργειά τους. Για παράδειγμα οι πλημμύρες –αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής– οδηγούν σε διασπορά της χημικής ρύπανσης, παρασέρνοντας τα φυτοφάρμακα», τονίζει.

«Δεν ξέρουμε ακόμα επ’ ακριβώς τι κυτταρικές μεταβολές προκαλούνται. Βλέπουμε, όμως, μεγάλη αύξηση στους καρκίνους, γεγονός που δεν οφείλεται στο ότι ζούμε περισσότερο ή στην καλύτερη διάγνωση. Σε τύπους καρκίνου που συνδέονται με τον τρόπο ζωής πέφτει διαρκώς η ηλικία εμφάνισης», συμπληρώνει.

Το οικονομικό κόστος

Και το οικονομικό κόστος της πρόληψης; «Η ανθρωπότητα παίζει την τυφλόμυγα. Βλέπουμε τις οικονομικές συνέπειες βραχυπρόθεσμα και σε ατομική/επιχειρηματική βάση, ενώ μεσοπρόθεσμα και σε επίπεδο κοινωνίας είναι πολύ μεγαλύτερες. Δείτε τη μεγάλη επιβάρυνση του συστήματος υγείας από την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή λόγω χαμηλής γονιμότητας. Κυνηγάμε οικονομικούς δείκτες στις οθόνες, μια εικονική πραγματικότητα που επιβαρύνει δραματικά την πραγματική πραγματικότητα», σημειώνει η καθηγήτρια. Και καταλήγει χαρακτηριστικά:

«Στην ελληνική αρχαιότητα ο άνθρωπος θεωρούσε τον εαυτό του αναπόσπαστο μέρος της φύσης. Το φυσικό περιβάλλον αντιμετωπιζόταν ως “σπίτι” του ανθρώπου. Σήμερα έχουμε υπερκατανάλωση φυσικών πόρων, με αποτέλεσμα περιβαλλοντική υποβάθμιση, φτώχεια και προβλήματα υγείας. Η ελπίδα βρίσκεται σε μια αλλαγή φιλοσοφίας. Η προσέγγιση των αρχαίων Ελλήνων συμβάλλει σε μια διαφορετική οπτική, που βλέπει ενιαίο τον κόσμο μας».

Οι επικίνδυνοι παράγοντες για τον καρκίνο

Τα γονίδια δίνουν το όπλο, το περιβάλλον τραβάει τη σκανδάλη, λέει για την ανάπτυξη του καρκίνου η κορυφαία Αμερικανίδα επιδημιολόγος Ντέβρα Ντέιβις. Λίγες μέρες πριν από την ομιλία της στο συνέδριο στην Πάτρα «για τις δραματικές αλλαγές στον πλανήτη» (17-20 Ιουνίου), με την αποκλειστική της συνέντευξη στην «Κ», η κ. Ντέιβις υπογραμμίζει πως η πληροφόρηση και η προφύλαξη από τους ανθυγιεινούς παράγοντες που μας περιβάλλουν αποτελούν βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, ενώ φωτίζει μυστικά των κινητών τηλεφώνων.

– Στοχεύουμε σωστά κατά του καρκίνου;
– O «πόλεμος» ήταν εστιασμένος στη θεραπεία και όχι στην πρόληψη, όχι στις αιτίες που προκαλούν την ασθένεια. Οταν πριν από δεκαετίες ήρθαν στη δημοσιότητα οι πρώτες έρευνες που έδειχναν πως όσοι εργαζόμενοι έρχονταν σε επαφή με αμίαντο, βενζιδίνη και χλωριούχο βινύλιο εμφάνιζαν υψηλότερο ποσοστό καρκίνων, οι εταιρείες χρηματοδότησαν κρυφά έρευνες για να απενοχοποιήσουν τα προϊόντα τους. Χρειάστηκε να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη οι οικογένειες των θυμάτων για να αποκαλυφθεί η αλήθεια.

– Ο καρκίνος συνδέεται με την έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες;
– Οι αγρότες, για παράδειγμα, αναπτύσσουν ορισμένους καρκίνους με μεγαλύτερη συχνότητα, αν και δεν καπνίζουν και ζουν πιο υγιεινή ζωή. Τα φυτοφάρμακα, τα καυσαέρια και άλλοι παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Ακόμα, οι μετανάστες τείνουν να αποκτούν τους καρκίνους της χώρας στην οποία μεταναστεύουν, πράγμα που καταδεικνύει τη σημασία του περιβάλλοντος. Τα γονίδια δίνουν το όπλο και το περιβάλλον τραβάει τη σκανδάλη.

– Είναι οι πολίτες ενημερωμένοι;
– Υπάρχει τρομακτική έλλειψη πληροφόρησης για τους επικίνδυνους παράγοντες που βρίσκονται γύρω μας. Γι’ αυτό ιδρύσαμε την οργάνωση Environmental Health Trust. Για παράδειγμα, πληθαίνουν οι αποδείξεις από μελέτες, τόσο προερχόμενες από πειραματόζωα όσο και από ανθρώπους, που καταδεικνύουν ότι η διαρκής έκθεση στην ακτινοβολία των κινητών τηλεφώνων και άλλων ασύρματων συσκευών αυξάνει την πιθανότητα πολλών ασθενειών, μεταξύ των οποίων κακοήθη και επιθετικό καρκίνο εγκεφάλου. Περισσότερο με απασχολεί η βραχυχρόνια έκθεση των παιδιών μας, καθώς το φάσμα των επιδράσεων στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο είναι ευρύ.

Μελέτη στην Κορέα έδειξε ότι παιδιά με υψηλή περιεκτικότητα μολύβδου στο αίμα τους είχαν και τη μεγαλύτερη αδυναμία συγκέντρωσης όταν έκαναν χρήση κινητού τηλεφώνου. Αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από το γεγονός ότι αυτού του τύπου η ακτινοβολία ελαττώνει τις αντιστάσεις των κυτταρικών μεμβρανών, επιτρέποντας οποιοδήποτε τοξικό παράγοντα κυκλοφορεί στο αίμα να εισέλθει σε οποιοδήποτε κύτταρο, ακόμη και του εγκεφάλου. Μεγάλη έρευνα έχει δείξει ότι η ακτινοβολία των κινητών τηλεφώνων βλάπτει τη γονιμότητα, γι’ αυτό πρέπει να βγουν από τις τσέπες.

– Κι όμως δεν μαθαίνουμε για τις έρευνες αυτές...
– Δεν υπάρχει καθιερωμένος έλεγχος ρουτίνας για τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα της ακτινοβολίας των κινητών τηλεφώνων. Οι συσκευές κινητών γράφουν στο λειτουργικό τους σύστημα πως πρέπει να απέχουν 15 χιλιοστά έως 2,5 εκατοστά από το σώμα. Αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα να γνωρίζουμε αυτή την πληροφορία και να μην πρέπει να την ανασύρουμε από τα ψιλά γράμματα. ( του Γιάννη Ελαφρού)

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2018

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2018 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. «κλήριγκ»

β. Εθνικόν Κομιτάτον

γ. Οργανισμός (1914)

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α. Με το Σύνταγμα του 1844 δεν κατοχυρώθηκε το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι.

β. Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης υποστήριζε ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης.

γ. Στην Ελλάδα, αντίθετα από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν διαμορφώθηκαν ταξικά κόμματα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.

δ. Η Τράπεζα της Ελλάδος ιδρύθηκε με αφορμή αίτημα της ΕΑΠ.

ε. Το κίνημα στο Θέρισο υποστηρίχθηκε από την ελληνική κυβέρνηση.

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Β1

α. Να αναφέρετε ονομαστικά τα αντιβενιζελικά κόμματα. (μονάδες 3)

β. Ποια ήταν τα κοινά χαρακτηριστικά τους; (μονάδες 10)

Μονάδες 13

ΘΕΜΑ Β2

α. Ποια ήταν τα στάδια οργάνωσης της Κρητικής Πολιτείας μέχρι και την έγκριση του Συντάγματός της; (μονάδες 10)

β. Ποια ήταν τα οικονομικά μέτρα που πήρε η Κρητική Πολιτεία; (μονάδες 2)

Μονάδες 12

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται, να απαντήσετε στις εξής ερωτήσεις:

α. Ποιες προσδοκίες καλλιεργούσε η ιδέα της ανάπτυξης του σιδηροδρομικού δικτύου στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα; (μονάδες 10)

β. Ποια ήταν η επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα και ποιες δυσκολίες συνάντησε στην πραγματοποίησή της; (μονάδες 7)

γ. Σε ποιο βαθμό εκπληρώθηκαν οι αναπτυξιακές προσδοκίες που γέννησε η κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου στην Ελλάδα; (μονάδες 8)

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

Τοιουτοτρόπως [εννοείται: με την κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου] δε οι γεωργοί θα ηύξανον τας εργασίας των, θα κέρδαινον περισσότερα, και φυσικώ τω λόγω θα εβελτιούτο ο υλικός και ηθικός βίος των, και η ανταλλαγή των προϊόντων […] θα ηύξανε την ποιότητα, την ποσότητα και το κέρδος. Επειδή δε την γεωργίαν παρακολουθούσι πάντοτε αι τέχναι[1] και η βιομηχανία, ως και τανάπαλιν, πολλών γεωργικών προϊόντων, μεταβαλλομένων εις βιομηχανικά προϊόντα, θα ανεπτύσσοντο συγχρόνως αι τέχναι και η βιομηχανία. Τα έως τότε δε εισαγόμενα ομοειδή προϊόντα θα έπαυον, και το εκ τούτων περίσσευμα των χρημάτων μας προ κύπτον θα το μεταχειριζόμεθα εις προμήθειαν νέων προϊόντων ξένων ή εγχωρίων.

Α.Ν.Βερναρδάκης, Περί του εν Ελλάδι εμπορίου, Αθήνα 1885, στο Αξιολόγηση των μαθητών στο μάθημα Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Αθήνα 1999, σ. 40. Το κείμενο αποδόθηκε στο μονοτονικό, διατηρήθηκε όμως η ορθογραφία του.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΙ, 1869-1907

Έτος	Χιλιόμετρα δικτύου
1869	9
1883	22
1885	222
1889	640
1892	900
1897	970
1903	1.132
1904	1.335
1907	1.372

Γ. Δερτιλής, Ιστορία του Ελληνικού κράτους . 1830-1920, τόμος Β’, Αθήνα 2005, σ. 676. Ο πίνακας προσαρμόστηκε για τις ανάγκες της εξέτασης.

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

Από πολλές […] απόψεις, η χρησιμότητά τους [ενν. των σιδηροδρόμων] για μια διαδικασία μετάβασης ήταν αμφισβητήσιμη, αν όχι τελείως αρνητική. Το ολικό μήκος γραμμών […] δείχνει ότι η ένεση επενδύσεων δεν ήταν αρκετή για να δημιουργήσει συνθήκες οικονομικής απογείωσης. Αλλά και μεγαλύτερες να ήταν οι επενδύσεις, πάλι θα ήταν σχεδόν άχρηστες. Η κατασκευή σιδηροδρόμων δεν μπορούσε να παίξει τονωτικό ρόλο για ανύπαρκτους βιομηχανικούς κατασκευαστές δικτύου και τροχαίου υλικού ούτε ήταν αρκετά ισχυρό κίνητρο για να δημιουργηθούν τέτοιες βιομηχανίες σε μια χώρα που δεν είχε σίδερο και κάρβουνο. […]

            Ακόμα και στον τομέα των μεταφορών η εισφορά του σιδηροδρόμου στην ανάπτυξη της χώρας δεν ήταν αποφασιστική, όχι μόνο γιατί το δίκτυο δεν είχε παντού το ίδιο πλάτος γραμμών αλλά κυρίως γιατί είχε κατασκευαστεί, με κάποια ελαφρότητα, έτσι που να εξυπηρετεί κυρίως παράλιες περιοχές. Ο ανταγωνισμός της ναυτιλίας θα ήταν ίσως μικρότερη απειλή σ’ εποχή οικονομικής άνθησης ˙ έφτασε να είναι σοβαρό εμπόδιο στις συνθήκες οξύτατης κρίσης, που είχαν προξενήσει ένα πόλεμο τιμών στην αγορά των ναυτικών μεταφορών.

Γ. Δερτιλής, Κοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση. 1880 -1909, Αθήνα 1977, σ. 78-79.

ΘΕΜΑ Δ1

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από:

α. Τo κείμενo Α, να αναφερθείτε στο ζήτημα της παραχώρησης κλήρων στους πρόσφυγες-αγρότες μετά το 1923. (μονάδες 10)

β. Τα κείμενα Β και Γ, να απαντήσετε στην εξής ερώτηση: Με ποιους τρόπους ωφελήθηκε η αγροτική οικονομία από την εγκατάσταση των προσφύγων; (μονάδες 15)

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

Μόλις η ομάδα φθάσει στον τόπο του προορισμού, οι εκπρόσωποί της αποδέχονται την παραλαβή της γης […]. Η παραλαβή γίνεται χωρίς τοπογράφηση και τα σύνορα σημειώνονται κατά προσέγγιση. Το μέγεθος του τμήματος της γης, που διανέμεται σε κάθε οικογένεια, εξαρτάται βεβαίως από τη συνολική έκταση. Καθορίζεται πάντως από τις Υπηρεσίες με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζει η οικογένεια τα προς το ζην καθώς και τα μέσα να εξοφλήσει τα χρέη της. Γενικά ως βάση θεωρείται η τετραμελής οικογένεια με την προσθήκη του 1/5 της διανομής για κάθε επιπλέον μέλος. […] Είναι περιττό να τονίσουμε ότι η αξία της διανομής κυμαίνεται επίσης από τόπο σε τόπο, συχνά δε στην ίδια περιοχή από το ένα σημείο στο άλλο. Η διακύμανση αυτή δεν εξαρτάται μόνο από την ποιότητα του εδάφους, αλλά επίσης από την υπάρχουσα υποδομή και απόσταση από κάποιο αστικό κέντρο κ.λπ.

Κοινωνία των Εθνών, Η εγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα, μτφρ. Φ. και Μ. Βεϊνόγλου, Αθήνα 1997, σ. 45-46.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

Το 76 τοις εκατό αυτών των αγροτών [προσφύγων] ασχολούνται με την καλλιέργεια διαφόρων δημητριακών και κυρίως σιταριού. Τα δημητριακά ανταποδίδουν πιο γρήγορα από κάθε άλλη καλλιέργεια τους κόπους του αγρότη και η άθλια κατάσταση των προσφύγων δεν τους επέτρεπε την πολυτέλεια της καθυστέρησης που απαιτούν οι άλλες καλλιέργειες. Ο αγρότης που έσπειρε σιτάρι το φθινόπωρο του 1923 μπορούσε να φάει ψωμί απ’ τη δική του γη την επόμενη άνοιξη. Δεν μπορούσε να περιμένει ν’ αρχίσουν ν’ αποδίδουν καρπούς τα οπωροφόρα δέντρα. Το σιτάρι αναπτύσσεται σχεδόν σε κάθε είδος εδάφους. Από την άλλη πλευρά, ο καπνός, το άλλο αναπτυσσόμενο με ταχύτητα προϊόν της χώρας, απαιτ εί πολύ ειδικές συνθήκες, συνθήκες εδάφους, κλίματος και έκθεσης. Όπου υπήρχε αυτή η ευτυχής σύμπτωση, φυτεύτηκε καπνός καθώς ο τελευταίος δεν αναπτύσσεται απλώς γρήγορα και μπορεί να πουληθεί αμέσως αποφέροντας χρήματα στον καλλιεργητή αλλά και γιατί η οι κονομική του απόδοση κατά στρέμμα είναι πολύ υψηλή. Βρέθηκαν αρκετά εδάφη που προσφέρονταν για καλλιέργεια καπνού έτσι ώστε το 14 τοις εκατό των αγροτών επιδίδονται στην καπνοκαλλιέργεια.

Το υπόλοιπο 10 τοις εκατό των αγροτών περιλαμβάνει περίπου ένα 3 τοις εκατό που καλλιεργούν σταφύλια και 2 τοις εκατό που καλλιεργούν οπωροφόρα ενώ το τελευταίο 5 τοις εκατό επιδίδονται σε διάφορες αγροτικές ασχολίες όπως η μεταφορά των αγροτικών προϊόντων και τα συναφή με τη γεωργία επαγγέλματα, όπως αυτά του σιδηρουργού, του μυλωνά κ.λπ.

H. Morgenthau, Η αποστολή μου στην Αθήνα. Το έπος εγκατάστασης, μτφρ. Σ. Κασεσιάν, Αθήνα 1994, σ. 377-378.

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

Η υλοποίηση έργων υποδομής εξυπηρετούσε ταυτόχρονα δύο σημαντικούς στόχους: τη βελτίωση των γενικότερων συνθηκών διαβίωσης στους προσφυγικούς οικισμούς και τη δημιουργία των κατάλληλων όρων για την ουσιαστική ανάπτυξη της γεωργικής παραγωγής. […]

Με μοχλό τη διαδικασία αποκατάστασης των αγροτών προσφύγων, το κράτος επενέβη αποφασιστικά στην αγροτική οικονομία αλλάζοντας τις δομές της. Η διαδικασία απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών επιταχύνθηκε, ενώ, παράλληλα με την αναδιανομή της γης, κυριάρχησε στον αγροτικό χώρο μία διαρκώς αυξανόμενη μέριμνα, που έκανε εφικτή την αλλαγή της όψης της υπαίθρου. Το 1936 οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις του ελληνικού κράτους είχαν σχεδόν διπλασιαστεί, ενώ οι βόρειες επαρχίες του κράτους με δυσκολία θύμιζαν στους ξένους περιηγητές τα σχεδόν έρημα τοπία του 1923.

Κ. Κατσάπης, «Η αποκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: Το γενικό περίγραμμα», στο: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Πέρα από την Καταστροφή. Μικρασιάτες πρόσφυγες στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, Αθήνα 2003, σ. 31-32.

---

[1] 1 αι τέχναι = χειρωνακτικά επαγγέλματα.