ΑΞΙΟΠΡΟΣΕΚΤΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ 1

ΗΜΕΡΗΣΙΑ 2005

Αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις: 1) να επισημάνετε το ρόλο της «Μεγάλης Ιδέας» στην πολιτική και την οικονομία κατά τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της Ελλάδας (Μονάδες 10) και 2) να παρουσιάσετε τις επιλογές του «βενιζελισμού» αναφορικά με τις εθνικές επιδιώξεις και τον εκσυγχρονισμό του κράτους (Μονάδες 15). Μονάδες 25

Κείμενα

α. Για τους Έλληνες η καθολικότητα της Μεγάλης Ιδέας ήταν συμπληρωματική της αοριστίας της: ένα άλλοθι, μια θαυματουργή γέφυρα των αντιθέσεων, μία μετάθεση στο άδηλο μέλλον της λύσης όχι μόνο του αλυτρωτικού ζητήματος–που άλλωστε η Μεγάλη Ιδέα δεν το αφορούσε ρητά και αποκλειστικά–, αλλά του συνόλου των ελληνικών προβλημάτων. Έλλης Σκοπετέα, «΄΄Το πρότυπο Βασίλειο΄΄ και η Μεγάλη Ιδέα», σελ. 268, εκδόσεις Πολύτυπο, Αθήνα 1988.

β. Ο βενιζελισμός αποδεικνύεται ο πιο συνεπής, διορατικός και πραγματιστικός φορέας της εθνικής ολοκλήρωσης. […] Αυτοκαθορίζεται και νομιμοποιείται με αναφορά στο Έθνος ως ενιαίο σύνολο, που αγκαλιάζει Παλαιά Ελλάδα, Νέες Χώρες και αλύτρωτους. Γιώργου Μαυρογορδάτου, «Μελέτες και Κείμενα για την περίοδο 1909-1940», σελ. 43-44, Εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα 1982.

γ. «Με την φυσικήν επάνοδον εις τα όρια εντός των οποίων ο ελληνισμός έδρασεν από της προϊστορικής εποχής, να δημιουργήσωμεν, λέγω, μίαν μεγάλην Ελλάδα ισχυράν και πλουσίαν, ικανήν να αναπτύξη εντός των ορίων την ζωτικήν βιομηχανίαν, ικανήν ως εκ των συμφερόντων τα οποία θα εξεπροσώπει, να συνάψη συμβάσεις μετ’ άλλων κρατών υπό τους αρίστους δυνατούς όρους». (Αγόρευση του Βενιζέλου στη Bουλή τον Σεπτέμβριο του 1915). ………

Δεν οιστρηλατούσε* πλέον τους αστούς η μορφή του μαρμαρωμένου βασιλιά, τους εξεσήκωνεν η σκέψις ότι πρέπει η Ελλάς να παύση να είναι ψωροκώσταινα… (Κρίση του Θ. Βαΐδη στο έργο του «Ελ. Βενιζέλος» για τους οικονομικούς στόχους της εθνικής εξόρμησης). Θ. Διαμαντόπουλου, «Οι πολιτικές δυνάμεις της βενιζελικής περιόδου. Ο βενιζελισμός», τόμος 1ος, τεύχος α΄, σελ. 152, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα 1985. * οιστρηλατώ: μεταδίδω ενθουσιασμό

Για την απάντηση του ερωτήματος 1 θα αξιοποιηθούν οι πληροφορίες των σελ. 15-16 του σχολικού βιβλίου ( Στο μεταξύ…των εθνικών κρίσεων) και του κειμένου α.

Για την απάντηση του ερωτήματος 2 θα αξιοποιηθούν οι πληροφορίες της σελ. 48 του σχολικού βιβλίου ( οι δύο πρώτες παράγραφοι) και των κειμένων β και γ.

Σχόλιο: Η απάντηση στο 1^ο ζητούμενο αντλείται από το κεφάλαιο για την οικονομία του 19^ου αιώνα, ενώ στο 2^ο από το κεφάλαιο για τον 20 αιώνα. Συνδετικό κρίκο των ζητουμένων αποτελεί η ΄΄Μεγάλη Ιδέα΄΄, η οποία διαμορφώθηκε τον 19^ο αιώνα, αλλά ο βενιζελισμός αποδεικνύεται ο πιο συνεπής, διορατικός και πραγματιστικός φορέας της εθνικής ολοκλήρωσης (κείμενο 2 και δύο πρώτες παράγραφοι σελ. 48).


Θα ακολουθήσει η ανάρτηση και άλλων πηγών που έχουν δοθεί στις πανελλαδικές εξετάσεις και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

αναφορικές προτάσεις

     κείμενο

 ᾿Επειδὴ οὖν μοι ἐδόκουν ἀθυμεῖν πρὸς τὸν λόγον, ἄλλῃ ἐπειρώμην σκοπεῖν, καὶ εἶπον, Ποῖα δὲ μάλιστα ἄττα τοπάζομεν εἶναι τῶν μαθημάτων ἃ δεῖ τὸν φιλοσοφοῦντα μανθάνειν, ἐπειδὴ οὐχὶ πάντα οὐδὲ πολλά;

     ῾Υπολαβὼν οὖν ὁ σοφώτερος εἶπεν ὅτι Κάλλιστα ταῦτ' εἴη τῶν μαθημάτων καὶ προσήκοντα ἀφ' ὧν ἂν πλείστην δόξαν ἔχοι τις εἰς φιλοσοφίαν· πλείστην δ' ἂν ἔχοι δόξαν, εἰ δοκοίη τῶν τεχνῶν ἔμπειρος εἶναι πασῶν, εἰ δὲ μή, ὡς πλείστων γε καὶ μάλιστα τῶν ἀξιολόγων, μαθὼν αὐτῶν ταῦτα ἃ προσήκει τοῖς ἐλευθέροις μαθεῖν, ὅσα συνέσεως ἔχεται, μὴ ὅσα χειρουργίας. (Πλάτων, Ἐρασταί, 135 a-b)

                                                          σχόλια
Ἐρασταί: λόγος περί φιλοσοφίας // ἄλλῃ: επίρρ. ( = από άλλη πλευρά) // τοπάζω = υποπτεύω, σκέφτομαι, υπολογίζω // ὑπολαμβάνω = παίρνω τον λόγο // χειρουργία = έργο που γίνεται με τα χέρια, χειρωνακτική εργασία

ασκήσεις 

1.   ἐπειρώμην, σκοπεῖν, εἴη: Να γραφεί το β΄ ενικό σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα.
2.  μανθάνειν, ὑπολαβών, εἶναι: Να γραφεί ο αντίστοιχος τύπος στον μέλλοντα.
3.   μάλιστα, πλείστην: ο αντίστοιχος τύπος στους άλλους βαθμούς.
4.  Να αναγνωριστεί το είδος των αντωνυμιών του κειμένου.
5. Να δηλωθεί η συντακτική θέση των απρόθετων γενικών του κειμένου.
6.  Να δηλωθεί το είδος του υποθετικού λόγου του κειμένου και να τραπεί σε εκείνο του  προσδοκωμένου και του πραγματικού.
7.  Ποῖα δὲ μάλιστα ἄττα τοπάζομεν εἶναι τῶν μαθημάτων ἃ δεῖ τὸν φιλοσοφοῦντα μανθάνειν, ἐπειδὴ οὐχὶ πάντα οὐδὲ πολλά;: Να εξαρτηθεί από το οὗτος ἠρώτα.
8. ἃ δεῖ τὸν φιλοσοφοῦντα μανθάνειν: Να αντικατασταθεί από ρηματικό επίθετο με όλους τους δυνατούς τρόπους.
9.  ᾿Επειδὴ οὖν μοι ἐδόκουν (γ΄ πληθ.) ἀθυμεῖν πρὸς τὸν λόγον: Να τραπεί σε μτχ.

προσδιορισμός της αναφοράς

κείμενο

Καὶ γὰρ θεάματα πλεῖστα καὶ κάλλιστα κέκτηται, τὰ μὲν ταῖς δαπάναις ὑπερβάλλοντα, τὰ δὲ κατὰ τὰς τέχνας εὐδοκιμοῦντα, τὰ δ' ἀμφοτέροις τούτοις διαφέροντα· καὶ τὸ πλῆθος τῶν εἰσαφικνουμένων ὡς ἡμᾶς τοσοῦτόν ἐστιν ὥστ' εἴ τι ἐν τῷ πλησιάζειν ἀλλήλοις ἀγαθόν ἐστιν, καὶ τοῦθ' ὑπ' αὐτῆς περιειλῆφθαι. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ φιλίας εὑρεῖν πιστοτάτας καὶ συνουσίαις ἐντυχεῖν παντοδαπωτάταις μάλιστα παρ' ἡμῖν ἔστιν, ἔτι δ' ἀγῶνας ἰδεῖν μὴ μόνον τάχους καὶ ῥώμης ἀλλὰ καὶ λόγων καὶ γνώμης καὶ τῶν ἄλλων ἔργων ἁπάντων, καὶ τούτων ἆθλα μέγιστα. (Ισοκρ. πανηγυρ. 45)

σχόλια

 Ο προσδιορισμός της αναφοράς (δοτ., αιτιατ., εμπρόθ. ...) συντάσσεται με ρήματα ή επίθετα και περιορίζει την έννοιά τους μόνο στη δική του έννοια (ταῖς δαπάναις, κατὰ τὰς τέχνας, τούτοις)// κέκτηται: ενν. υποκ. ἡ πόλις // ἔστιν (απρόσ.) + τελ. απρμφ. (υποκ.) = είναι δυνατό να // τάχους, ῥώμης, λόγων, γνώμης, ἔργων: γεν. ιδιότητας από το ἀγῶνας //   τούτων: γεν. αιτίας στο  ἆθλα

ασκήσεις

1.  πλεῖστα, κάλλιστα, μάλιστα, μέγιστα: ο αντίστοιχος τύπος στους άλλους βαθμούς

2.   Να κλιθεί η προστακτική των ρηματικών τύπων του κειμένου που απαντούν σε πρκ. στον ίδιο χρόνο

3.   Να γραφεί το β΄ και γ΄ενικό σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα των ρηματικών τύπων του κειμένου που ανήκουν σε συνηρημένο ρήμα

4.   Να γραφεί το γ΄ πληθυντικό των ρηματικών τύπων του κειμένου που απαντούν στον αόριστο β΄ σε όλες τις εγκλίσεις του ίδιου χρόνου

5.   Να αναγνωριστεί το είδος των αντωνυμιών του κειμένου.

6.   καὶ τὸ πλῆθος τῶν εἰσαφικνουμένων ὡς ἡμᾶς τοσοῦτόν ἐστιν ὥστ' εἴ τι ἐν τῷ πλησιάζειν ἀλλήλοις ἀγαθόν ἐστιν, καὶ τοῦθ' ὑπ' αὐτῆς περιειλῆφθαι:  Να μεταφερθεί στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους εξαρτημένο από το οὗτοι ἔλεγον

7.   ὑπερβάλλοντα, τῶν εἰσαφικνουμένων: Να αναλυθούν στο αντίστοιχο είδος δευτερεύουσας πρότασης

έναρθρο απαρέμφατο

κείμενο

῞Οτε μὲν γὰρ ἐγὼ παῖς ἦν, οὕτως ἐνομίζετο τὸ πλουτεῖν ἀσφαλὲς εἶναι καὶ σεμνὸν ὥστ' ὀλίγου δεῖν πάντες προσεποιοῦντο πλείω κεκτῆσθαι τὴν οὐσίαν ἧς ἔχοντες ἐτύγχανον, βουλόμενοι μετασχεῖν τῆς δόξης ταύτης·  νῦν δ' ὑπὲρ τοῦ μὴ πλουτεῖν ὥσπερ τῶν μεγίστων ἀδικημάτων ἀπολογίαν δεῖ παρασκευάζεσθαι καὶ σκοπεῖν, εἰ μέλλει τις σωθήσεσθαι. Πολὺ γὰρ δεινότερον καθέστηκεν τὸ δοκεῖν εὐπορεῖν ἢ τὸ φανερῶς ἀδικεῖν· οἱ μὲν γὰρ ἢ συγγνώμης ἔτυχον ἢ μικροῖς ἐζημιώθησαν, οἱ δ' ἄρδην ἀπόλλυνται, καὶ πλείους ἂν εὕροιμεν τοὺς ἐκ τῶν ὄντων ἐκπεπτωκότας ἢ τοὺς δίκην ὑπὲρ τῶν ἁμαρτημάτων δεδωκότας. (Ι. αντιδ. 159-160) 

σχόλια

ὀλίγου δεῖν = σχεδόν // πλείω κεκτῆσθαι τὴν οὐσίαν ἧς ἔχοντες ἐτύγχανον =  κεκτῆσθαι τὴν οὐσίαν πλείω ταύτης ἣν ἔχοντες ἐτύγχανον // ὥσπερ τῶν μεγίστων ἀδικημάτων = ὥσπερ (δεῖ ὑπὲρ) τῶν μεγίστων ἀδικημάτων (ἀπολογίαν παρασκευάζεσθαι) // ἄρδην = εξ ολοκλήρου, από τα θεμέλια

ασκήσεις

1. ὀλίγου, πλείω, μεγίστων, φανερῶς, μικροῖς: ο αντίστοιχος τύπος στους άλλους βαθμούς
2. Να κλιθεί η προστακτική των ρηματικών τύπων που απαντούν σε παρακείμενο στον ίδιο χρόνο.
3. Να γραφεί το β΄ ενικό σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα των ρηματικών τύπων του κειμένου που ανήκουν σε ρήματα β΄ συζυγίας.
4.  ἀπολογίαν δεῖ [τινα] παρασκευάζεσθαι: Να αντικατασταθεί από ρηματικό επίθετο.
5.  ῞Οτε ἐγὼ παῖς ἦν: Να συμπτυχθεί σε μτχ. 
6. Ποιες λέξεις/φράσεις του κειμένου έχουν θέση κατηγορουμένου; 
7. νῦν δ' ὑπὲρ τοῦ μὴ πλουτεῖν ὥσπερ τῶν μεγίστων ἀδικημάτων ἀπολογίαν δεῖ παρασκευάζεσθαι καὶ σκοπεῖν, εἰ μέλλει τις σωθήσεσθαι: Να μεταφερθεί στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους, αφού εξαρτηθεί από το ὁ ῥήτωρ ἔλεγεν.
8.   Να προσδιοριστεί το είδος του υποθετικού λόγου του κειμένου και να τραπεί σε εκείνο του  προσδοκωμένου.