Δευτέρα, 1 Ιουνίου 2015

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ Β. ΦΥΝΤΙΚΟΓΛΟΥ



Στην ιστοσελίδα alfavita δημοσιεύτηκε το ακόλουθο άρθρο: 
Για τα θέματα των Λατινικών στις Πανελλαδικές εξετάσεις, του αναπληρωτή καθηγητή Βασίλη Φυντίκογλου
Τα θέματα των Λατινικών στις φετινές Πανελλαδικές εξετάσεις επεφύλασσαν ευχάριστες εκπλήξεις, αν και πάλι δεν αποφεύχθηκαν στοιχεία που συντηρούν την παθολογία του μαθήματος. Οπωσδήποτε θετικές ήταν οι ασκήσεις που έτειναν προς την παραγωγή λόγου ή τουλάχιστον ζητούσαν μια ενεργητική στάση των εξεταζομένων απέναντι στη λατινική γλώσσα, όπως το Β1β και όλα τα ερωτήματα του ζητήματος Γ. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το ζητούμενο Β1β που δείχνει εναλλακτικό τρόπο εξέτασης της γραμματικής αντί της εμμονής στην τυπολατρεία με βασανιστικά ζητούμενα γραμματικών τύπων (τα οποία βεβαίως δεν έλειψαν και φέτος στο υπόλοιπο Β).
Εκείνο που μπορούσε (και πιθανώς έπρεπε) να έχει αποφευχθεί ήταν το ζητούμενο "(να γράψετε) την αφαιρετική ενικού αριθμού στο θηλυκό γένος της αντων. quos" (από τη φράση tunc intellexi, quos fidos amicos habuissem). Εδώ η σωστή απάντηση είναι προφανώς qua, αλλά δυστυχώς η σχολική Γραμματική (του Τζάρτζανου) δίνει ως τύπο της αφαιρ. ενικού το quo για όλα τα γένη, πιθανότατα εκ παραδρομής λόγω της κοινής ονομαστικής αρσενικού και θηλυκού, quis, στην ερωτηματική ουσιαστική αντωνυμία. Και αυτό παρόλο που διαχωρίζει τους τύπους του πληθ. ανά γένος (π.χ. quos αρσ., quas θηλ.). Στην πραγματικότητα, βεβαίως, υπάρχει και ένας τύπος της αφαιρ. ενικού κοινός για όλα τα γένη. Είναι ο αρχαϊκός τύπος qui, τον οποίο όμως ούτε το βιβλίο αναφέρει, ούτε οι μαθητές έχουν διδαχτεί ούτε, πιθανότατα, οι διδάσκοντες γνωρίζουν (βλ. π.χ. F. Neue - C. Wagener, Formenlehre der lateinischen Sprache, Λιψία 1892 (3γ έκδ.), τ. 2, σ. 455-456). Στο, πιο προσιτό στο ελληνόφωνο κοινό, εγχειρίδιο του B. Bortolussi, Λατινική Γραμματική, Αθήνα 2009 (ελλ. μτφρ. Δ. Μπενέτος), σ. 56-7, όπου κλίνεται η αντωνυμία (αν και με έναν τρόπο που απλουστεύει πολύ τα πράγματα και ίσως δεν ξεκαθαρίζει ότι η ονομαστ. quis είναι κοινή για το αρσενικό και θηλυκό), ρητά αναφέρεται ο τύπος qua για την αφαιρ. ενικού του θηλυκού. Είναι προφανές ότι ένας Ρωμαίος δεν θα έλεγε quo για το θηλυκό γένος (π.χ. μια φράση του τύπου ‘έχω πολλές δούλες. Δεν ξέρω ποιαν να χρησιμοποιήσω’ θα ήταν multas ancillas habeo. nescio qua utar και όχι multas ancillas habeo. nescio quo utar).
     Η επιλογή της άσκησης ήταν μάλλον ατυχής, αφού η τελική απάντηση δεσμεύεται από την οδηγία περί ορθότητάς της βάσει των σχολικών εγχειριδίων. Όσο μαθαίνω από συναδέλφους, η ΚΕΕ έδωσε αρχικά ως απάντηση το ορθό qua, για να επανέλθει στη συνέχεια με το quo, προφανώς επειδή επισημάνθηκε ο τύπος του Τζάρτζανου. Ελπίζω ότι τουλάχιστον δεν θα επαναληφθεί αυτό που συνέβη πριν από λίγα χρόνια, όταν οι συνάδελφοι βαθμολογητές κλήθηκαν όχι μόνον να πάρουν ως σωστό το λάθος (αυτό μοιραία θα συμβεί και τώρα, γιατί αλλιώς θα αδικηθούν οι υποψήφιοι που απλώς αναπαρήγαγαν τον τύπο που έμαθαν ή διάβασαν στη γραμματική) αλλά, ακόμη χειρότερα, να θεωρήσουν ως λάθος το σωστό. Ο τύπος qua πρέπει επίσης να γίνει δεκτός και να δώσει  τα, έστω ελάχιστα, μόρια της άσκησης. Και βέβαια δεν πρέπει αυτή η άσκηση να αμαυρώσει τις κατά τα άλλα εύστοχες επιλογές των μελών της ΚΕΕ και την τόλμη που επέδειξαν, η οποία θα ολοκληρωνόταν αν είχαν συνοδεύσει τις απαντήσεις τους ακριβώς με την επισήμανση ότι και οι δύο τύποι πρέπει φέτος να γίνουν δεκτοί (με το προηγηθέν σκεπτικό) και στο μέλλον να διορθωθεί ο τύπος που δίνει ο Τζάρτζανος. Ας ελπίζουμε ότι οι φετινές επιλογές θα συμβάλουν σε μια ευρύτερη αλλαγή της εξέτασης του μαθήματος των Λατινικών και στη σταδιακή απαλλαγή του από την τάση για εξεζητημένους ή αμφιλεγόμενους γραμματικούς τύπους.
     Και ακόμη παραπέρα ας ελπίζουμε να απαλλαγεί το μάθημα από τις διάφορες απίθανες τρέχουσες πεποιθήσεις, τις οποίες έχει επικυρώσει το ψηφιακό βοήθημα του Υπουργείου Παιδείας study4exams (έχω συζητήσει εν εκτάσει το προβληματικό υλικό αυτού του ιστότοπου σε άρθρο μου στη Νέα Παιδεία τχ. 149, 2014, σ. 17-41), ώστε να περισώσουν οι διδάσκοντες όχι μόνον την επιστημονική ευπρέπεια αλλά και την κοινή λογική, έστω και αν πρέπει να ξεβολευτούν από τις εύκολες συνταγές. Σε αυτό μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο η εκάστοτε ΚΕΕ με τις απαντήσεις που θα δίνει, εφόσον επιλέξει να τις συνοδεύει από την ορθή επιστημονική αιτιολόγηση που θα αποτελεί οδηγό για τους διδάσκοντες και θα διορθώνει τις καθιερωμένες στρεβλώσεις. Ως προς αυτό είναι χαρακτηριστικές οι απαντήσεις που κυκλοφόρησαν από δύο επίσημους φορείς, το κύρος των οποίων μπορεί να είναι καθοριστικό για την πορεία του μαθήματος.
     Πρέπει να δοθούν συγχαρητήρια στην ΠΕΦ (http://www.p-e-f.gr/docs/50.pdf) η οποία και τον ορθό τύπο qua έδωσε και γενικά απάντησε με την απλότητα που πρέπει να χαρακτηρίζει τις απαντήσεις (δείχνοντας και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να μαθαίνουμε τους μαθητές να δίνουν τις απαντήσεις), μένοντας κοντά στις σοφές επιλογές των Πασχάλη-Σαββαντίδη, των συγγραφέων του σχολικού εγχειριδίου. Με μόνη παραφωνία την παρένθεση "(άρση του λατινισμού)" στο Γ1δ, όπου φαίνεται ότι μάλλον αμήχανα επελέγη να μνημονευτεί αυτός ο όρος που πιθανώς καταγράφηκε από το 100% των μαθητών, κατά τα άλλα η ΠΕΦ στάθηκε στο επιστημονικό ύψος που της αρμόζει και δεν ενέδωσε στις σειρήνες των ποικίλων "βοηθημάτων". Αντίθετα, η ΟΕΦΕ http://www.oefe.gr προτίμησε να υιοθετήσει όλες τις στρεβλώσεις που έχουν επικρατήσει χωρίς καμία επιστημονική και λογική βάση: η περισσών εξηγήσεων επιδεικτική απάντηση στο Γ1α· η επιλογή όχι μόνον να χρησιμοποιηθεί ο όρος "άρση του λατινισμού" αλλά και να δικαιωθεί ο όρος "λατινισμός" για τη σύνταξη του απαρεμφάτου· η αποδοχή της απίστευτης αιτιολόγησης "στις βουλητικές προτάσεις παρουσιάζεται ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων, γιατί η βούληση είναι ιδωμένη τη στιγμή της εμφάνισής της στο μυαλό του ομιλητή και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής της" με παραπομπή στο ψηφιακό βοήθημα του Υπουργείου (το οποίο από πού άραγε άντλησε; μήπως από την αγοραία πραγματικότητα που τόσα χρόνια καλλιέργησε η κάθε μορφής φροντιστηριακή πρακτική;)· η καταγραφή (αν και με τρόπο όχι σαφή για τον ρόλο που έχει) της εσφαλμένης σύνταξης causa/gratia obiurgandi eam πριν από την ορθή causa/gratia obiurgandae eius (κανονικά: obiurgandae eius causa) — όλα αυτά, που προτείνονται προφανώς ως πρακτική την οποία πρέπει να ακολουθούν οι μαθητές, δεν βοηθούν το μάθημα, αφού αποσπούν τη συγκέντρωση των μαθητών από την ουσία, που πρέπει να είναι η ορθή εκμάθηση της γλώσσας (αλλά και η σωστή αντίληψη γύρω από τη μελέτη κάθε γλώσσας), και τους κάνουν να σπαταλούν φαιά ουσία στην εκμάθηση άχρηστων, αντιεπιστημονικών ή και παράλογων στοιχείων, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζουν τα Λατινικά ως κάποιο τεχνοκρατικό τέρας, και, εντέλει, αφήνουν πολλές σκέψεις για τις σκοπιμότητες που εξυπηρετούν.
Βασίλης Α. Φυντίκογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας
Τμήμα Φιλολογίας
Α.Π.Θ
                   Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Αξιότιμε κ. Καθηγητά,
Καταρχάς, να σας συγχαρώ επειδή επιτέλους ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος κατά καιρούς ΄΄κατεβαίνει΄΄ από την πανεπιστημιακή έδρα και ασχολείται με το μάθημα των Λατινικών στην αμέσως προηγούμενη εκπαιδευτική βαθμίδα. Είμαι γνώστης του πολύ εμπεριστατωμένου επιστημονικού σας άρθρου στη Νέα Παιδεία και συμμερίζομαι την εναγώνια προσπάθειά σας να προστατεύσετε τον Φιλόλογο από την υιοθέτηση αδόκιμων και επιστημονικά ανύπαρκτων όρων και χαρακτηρισμών.
Θα είχαν αποφευχθεί πολλές από τις αδυναμίες που ορθώς επισημαίνετε, αν είχε συγγραφεί ένα καινούριο βιβλίο το οποίο θα διόρθωνε τις ατέλειες-ασάφειες των υπαρχόντων σχολικών εγχειριδίων. Ας ελπίσουμε ότι σύντομα θα συμβεί κάτι τέτοιο, ότι εσείς από τη θέση που κατέχετε και με την εμπειρία που διαθέτετε θα συνδράμετε σ’ αυτό, και οι διδάσκοντες με τη βοήθειά του θα μπορούν να ανταποκρίνονται καλύτερα στο εκπαιδευτικό τους έργο.
Ωστόσο, επιτρέψτε μου να μη με βρείτε σύμφωνο στα εξής:
·      Προσπαθείτε αφενός να επιρρίψετε τις ευθύνες για ό,τι κακό στο ψηφιακό βοήθημα του Υπουργείου Παιδείας, στην ΟΕΦΕ και στην αγοραία πραγματικότητα… και αφετέρου να ΄΄προστατέψετε΄΄ τα σε πολλά σημεία αντιφατικά μεταξύ τους σχολικά εγχειρίδια (βιβλίο μαθητή, Γραμματική, βιβλίο Καθηγητή), να υποβαθμίσετε τα λάθη που υπάρχουν σ’ αυτά παρά το γεγονός ότι διδάσκονται αδιαλείπτως τα ίδια περισσότερα από τριάντα χρόνια και να μην κάνετε καμία απολύτως αναφορά στην ευθύνη των πανεπιστημιακών, των σχολικών συμβούλων και της Πολιτείας για την ελλιπή ή μάλλον ανύπαρκτη συμβολή τους στην επιμόρφωση και στην επιστημονική κατάρτιση των διδασκόντων.
·      Για εσάς η ΠΕΦ μπορεί να είναι άξια ευσήμων· για εμάς όμως τους απλούς στρατιώτες της εκπαίδευσης, που περιμένουμε τα φώτα των καλύτερα κατηρτισμένων, οι αρχικές (όχι οι διορθωμένες) απαντήσεις της ήταν απογοητευτικές (στα αρχαία ελληνικά είδαμε τύπο προσσχῶμεν!  Όσο για τα λατινικά ρεσιτάλ λαθών!!! Νόμιζε κανείς ότι είχε μπροστά του τις απαντήσεις ενός μέτρια προετοιμασμένου υποψηφίου, που μεταξύ άλλων  δεν είχε καταλάβει τι ζητούσε η άσκηση Γ1δ!!! Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά!).
·      Για την αιτιολόγηση του χρόνου εκφοράς των βουλητικών προτάσεων γίνεται σχετική αναφορά στη σελίδα 155 του σχολικού βιβλίου. Αν υπάρχει πρόβλημα διατύπωσης, ευκαιρία να γίνει διόρθωση.
·      Η επισήμανσή σας ΄΄Ελπίζω ότι τουλάχιστον δεν θα επαναληφθεί αυτό που συνέβη πριν από λίγα χρόνια, όταν οι συνάδελφοι βαθμολογητές κλήθηκαν όχι μόνον να πάρουν ως σωστό το λάθος (αυτό μοιραία θα συμβεί και τώρα, γιατί αλλιώς θα αδικηθούν οι υποψήφιοι που απλώς αναπαρήγαγαν τον τύπο που έμαθαν ή διάβασαν στη γραμματική) αλλά, ακόμη χειρότερα, να θεωρήσουν ως λάθος το σωστό΄΄ με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο! Τότε και η ΚΕΓΕ και η ΠΕΦ υποστήριζαν ότι   η υποτακτική υπερσυντελίκου της δευτερεύουσας πρότασης όφειλε να γίνει υποτακτική παρακειμένου επειδή η εξάρτηση της φράσης ήταν από αρκτικό χρόνο, αγνοώντας ότι το απρμφ. παρακειμένου από το οποίο εξαρτιόταν η δευτερεύουσα πρόταση που υπήρχε στη φράση διατηρεί την ιστορική σημασία.
·      Επίσης, για τη  σύγχυση που δημιουργήθηκε όταν ζητήθηκε να γίνει απαρεμφατική μία κύρια πρόταση κρίσης που εκφερόταν με οριστική παρατατικού ποιος ευθύνεται; Ήταν σωστό να γίνει η οριστική παρατατικού απαρέμφατο ενεστώτα ή απαρέμφατο παρακειμένου; Τα σχολικά βιβλία τι λένε γι’ αυτό; Τα έγκριτα πάντως συντακτικά είναι διχασμένα επ’ αυτού!
·      Επί τη  ευκαιρία, η υποτακτική παρακειμένου έχει αρκτική ή ιστορική σημασία (υπάρχουν στα κείμενα του σχολικού βιβλίου τέτοιες περιπτώσεις); Σε ποιες σελίδες των σχολικών βιβλίων μπορεί κανείς να βρει την απάντηση;
Κύριε καθηγητά, προσωπικά σας ευχαριστώ για τις καίριες παρεμβάσεις σας. Η επιστημονική τεκμηρίωση των θέσεών σας επιλύει χρόνιες απορίες, εμπνέει στον δάσκαλο βεβαιότητα και σιγουριά και τον προστατεύει από τη διαιώνιση στρεβλώσεων και εσφαλμένων αντιλήψεων.
Με εκτίμηση

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου